Κατσαγριλένια χέρια…

Πόσα έχουν να πουν εουτά τα χέρια
για τόποι π’ αγγίξαν και νοήσαν
με ραβδί, τραχύ, κατσαγριλένιο
ένα εΐνηκαν στση γης τα ριζωμένα…

Μ.Ξ.

Στ’ αργαστήρι…

Στ' αργαστήρι...

- Ρε Πέτρο… Eκατέβαινες τώρα και στ’ αργαστήρι, κι ’βλεπες τον Πέτρο του μαστρο’ιάννη με τσ’ αξίνες, με τσοι γκασμάδες… Πέρναγες από κάτω, ήτονε οι Φρατζεσκάδες με τα μάρμαρα, με τα σουμάρια, άλλος ήκοβε, άλλος πελέκαγε. Ήτανε πράγματα που τα ’βλεπες…
– Παν’ τα χρόνια αυτά!
– Ας ήτανε τούτα τα χρόνια βρε παιδί μου…
– Τώρα…
– Δεν ήτονε φτωχά, ήταν ωραία τα χρόνια!
- Τα χρόνια δεν ήτονε φτωχά, ήταν όμορφα!

Αφηγητές: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαρός) και Πέτρος Πρωτονοτάριος (Ντραλής).
Χρονολογία καταγραφής: Ιανουάριος 2000.
Τόπος: Άγιοι Ανάργυροι.
Αρχείο-Καταγραφή: Μαρία Ξεφτέρη.

Σκοποί και τραγούδια τ’ Απεράθου (μέρος 6ο): Χραμάκι απεραθίτικο

Στα χρόνια της Κατοχής, τα ορεινά χωριά της Νάξου, κυρίως δε η Κόρωνος, το Σκαδό και τ’ Απεράθου, οι κάτοικοι των οποίων απασχολούνταν σε μεγάλο ποσοστό με την εξόρυξη σμύριδας (την οποία εκείνα τα χρόνια εκμεταλλεύονταν οι Ιταλοί), πέρασαν δύσκολες καταστάσεις πείνας και ανέχειας. Εκείνοι που είχαν μια οικονομική άνεση –όσο μπορούμε να μιλάμε για οικονομική άνεση στα χρόνια της Κατοχής– ήταν ελάχιστοι, κυρίως στα λιβαδοχώρια λόγω της αγροτικής παραγωγής που δεν είχε επηρεαστεί τόσο. Οι απεραθιτοπούλες τότε είχαν αναγκαστεί να κατεβαίνουν στα κατώχωρα και να πουλούν τα υφαντά τους –κυρίως χράμια–, αυτά κυρίως που φύλαγαν μέσα στα μπαούλα και προορίζονταν για την προίκα τους. Πουλώντας τα υφαντά τους μπορούσαν στη συνέχεια να αγοράζουν κριθάρι, πατάτες και άλλα είδη πρώτης ανάγκης.

Ο Νίκος Σφυρόερας, επηρεαζόμενος από αυτό το γεγονός, έγραψε το ποίημα «Χραμάκι απεραθίτικο», για τη σύνθεση και τη μουσική επένδυση του οποίου μας δίνει περισσότερες πληροφορίες ο εκδότης της εφημερίδας “Τ’ Απεράθου” Μιχάλης Γρατσίας στο βίντεο που ακολουθεί (από το κανάλι του Καπταν ‘Ιάννη Ζαζάνη).

Τραγουδά η Κούλα Κληρονόμου-Σιδερή. Στο βιολί ο Φλώριος Γλέζος.

Παρουσίαση: Η εφαρμογή του προτύπου «Πρόβλημα-Λύση» στις εισαγωγές των ελληνικών ιατρικών άρθρων

Παρουσίαση (powerpoint) της ανακοίνωσής μου στην 6η Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (12-15.5.2011), η οποία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 13 Μαΐου 2011 στο αμφιθέατρο “Ι. Δρακόπουλος” στο Πανεπιστήμιο (κεντρικό κτίριο).

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ «ΠΡΟΒΛΗΜΑ-ΛΥΣΗ»
ΣΤΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ
ΜΑΡΙΑ ΞΕΦΤΕΡΗ
ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Σκοπός της ανακοίνωσης είναι η παρουσίαση των αποτελεσμάτων κειμενογλωσσικής έρευνας σχετικά με το πρότυπο κειμενικής οργάνωσης «Πρόβλημα-Λύση» και την εφαρμογή του στις εισαγωγές ελληνικών ιατρικών ερευνητικών άρθρων και βραχειών δημοσιεύσεων. Το συγκεκριμένο απαγωγικό σχήμα χρησιμοποιείται από τους Winter (1977) και Hoey (1979, 1983, 2001) για να αναλυθεί η δομή των κειμένων.

Στην παρούσα ανακοίνωση επιχειρείται να διερευνηθεί κατά πόσο τα ιατρικά ερευνητικά άρθρα και οι βραχείες δημοσιεύσεις μπορούν να αναλυθούν βάσει του συμβατικού αυτού ρητορικού προτύπου, το οποίο αποτελείται από συγκεκριμένα οργανωτικά συστατικά (Κατάσταση-Πρόβλημα-Απάντηση-Αξιολόγηση). Ειδικά για τα επιμέρους συστατικά του προτύπου, μελετάται τόσο το ποσοστό παρουσίας ή απουσίας τους στις εισαγωγές όσο και η θέση και η σχέση που υπάρχει μεταξύ τους. Μελετάται, επίσης, η ανάδραση του προτύπου και συγκεκριμένα ποια είδη της απαντούν (αλυσιδωτό, ελικοειδές ή προοδευτικό σχήμα), σε τι συχνότητα και με ποιους συνδυασμούς. Τέλος, διερευνάται η εμπλοκή των μετεχόντων στο πρότυπο, κυρίως δε ο ρόλος του συστήματος των παραπομπών ως δεικτών απόδοσής τους.

Με βάση το υπό μελέτη σώμα κειμένων (18 ερευνητικά άρθρα και 18 βραχείες δημοσιεύσεις μέσα από ένα αρκετά μεγάλο corpus δημοσιεύσεων επίσημων περιοδικών της ελληνικής ιατρικής κοινότητας όπως Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, Αρχεία Παθολογικής Ανατομικής, Ελληνική Καρδιολογική Επιθεώρηση, Ελληνική Ουρολογία, Ελληνική Χειρουργική, Πνεύμων), υποδεικνύεται ότι το πρότυπο εφαρμόζεται στο σύνολο των ερευνητικών άρθρων, σε αντίθεση με τις βραχείες δημοσιεύσεις, όπου απαντά λιγότερο συχνά. Η ανάδραση φαίνεται να αποτελεί, επίσης, συχνό φαινόμενο στα ερευνητικά άρθρα, σε αντίθεση με τις βραχείες δημοσιεύσεις, ενώ ο ρόλος των παραπομπών αποδεικνύεται καθοριστικός για την εμπλοκή των μετεχόντων στο πρότυπο.

Βιβλιογραφικές αναφορές
Hoey, M. (1979). Signalling in Discourse. Birmingham: ELR, University of Birmingham.
Hoey, M. (1983). On the Surface of Discourse. London: George Allen and Unwin, republished (1991) by English Studies Unit, University of Nottingham.
Hoey, Μ. (2001). Textual Interaction. An Introduction to Written Discourse Analysis. London: Routledge.
Winter, E. (1977). A clause-relational approach to English texts. A study of some predictive lexical items in written discourse. Instructional Science 6 (1): 1-92.

View this document on Scribd

Σκοποί και τραγούδια τ’ Απεράθου (μέρος 5ο): Ο σκοπός του τζίτζικα ή της παλιάς πατινάδας

Μερικές σκέψεις για τον «Σκοπό του τζίτζικα» στ’ Απεράθου της Νάξου, αλλά και την παρουσία της συγκεκριμένης μελωδίας σ’ ολόκληρο το Αιγαίο και όχι μόνο…

Οι πληροφορίες ελάχιστες, η έρευνα –ομολογώ– όχι τόσο ενδελεχής και διασταυρωμένη, όσο απαιτεί το θέμα… Θα ήθελα, ωστόσο, να καταθέσω κάποιες πρώτες μου καταγραφές και σκέψεις γι’ αυτόν τον γνωστό σκοπό, που επίσης είναι γνωστός ως «Νεράιδα είσαι μάτια μου». Θα ήθελα δε και τη δική σας ανατροφοδότηση, γιατί το συγκεκριμένο τραγούδι δεν τραγουδιέται μόνο στ’ Απεράθου, αλλά γενικότερα στη Νάξο και ευρύτερα στο Αιγαίο.

Στ’ Απεράθου, το συγκεκριμένο τραγούδι παραγγέλλεται, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μου, ως «Σκοπός του τζίτζικα». Θεωρείται βέρσο μπάλλο, το οποίο κάποια στιγμή αυτονομήθηκε και αποτέλεσε από μόνο του ξεχωριστό τραγούδι, το οποίο χορεύεται κυρίως ως συρτό. Πάνω στη συγκεκριμένη μελωδία, η οποία επαναλαμβάνεται συνεχώς, τραγουδιούνται δεκαπεντασύλλαβα δίστιχα, όπως τα παρακάτω:

Όλα μας κι αν τα ξέχασες, μιας βραδινιάς θυμίσου,
που σου ‘λεα “ξημέρωσε” και μου ‘λεες “κοιμίσου”.

Όλα μας κι αν τα ξέχασες θυμίσου ένα βράδυ
ο λύχνος εκατσούβλιζε και δεν είχαμε λάδι.

Όλα μας κι αν τα ξέχασες, ένα θυμίσου μόνο:
τσοι τελευταίες μας μαθιές, πο’ λλάζαμε με πόνο.

Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη: Συνέντευξη στον Στ. Σπηλιάκο

Αναδημοσίευση από το μπλογκ του Σταύρου Σπηλιάκου, “Χορομπαλ(λ)όματα”.

Από το βιβλίο: Σταύρος Χ. Σπηλιάκος. Παιχνίδια & Παιχνιδιατόροι (όργανα κι οργανοπαίχτες) του Χορού στη Νάξο, εκδ. Αντ. Αναγνώστου, Αθήνα 2003, σ.σ. 192-199.

Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη. Από τον δίσκο "Αθάνατα νησιώτικα Νο2".

Γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1931 στην Κεραμωτή της Νάξου. Από πολύ μικρό παιδί κάθε καλοκαίρι πήγαινε με τους γονείς της στο χωριό της μητέρας της, την Κεραμωτή, ενώ μόνιμη διαμονή είχε στην Αθήνα. Στην Αθήνα έμενε στα Κάτω Πατήσια, στα Τουρκοβούνια, στον Άγιο Θωμά στην Άνω Κυψέλη. Αυτά συνέβαιναν πριν τον Πόλεμο.

Αφού έπιασε ο Πόλεμος πήγανε οικογενειακώς στην Κεραμωτή. Με την άφιξη των Ιταλών στο νησί έφυγαν και πήγαν στον Κινίδαρο, το Γλινάδο, τη Χώρα και με την απελευθέρωση από τους Γερμανούς εγκαταστάθηκαν στο χωριό του πατέρα της, τον Κινίδαρο. Σαν κοπελίτσα πήγε στην Αθήνα. Πήγε πάλι κάτω, ξαναήρθε, πήγαινε, ξαναρχότανε.

Σχολείο δεν πήγε. Τον καιρό που ήτανε στην Κυψέλη, ήτανε μικρή, αλλά ο πατέρας της είχε μανία, με όλη την ταλαιπωρία του ήθελε να μάθει γράμματα και την είχε βάλει σ’ ένα ιδιωτικό σχολείο, στην Άνω Κυψέλη στου Καρούση. Εκεί ό,τι έμαθε. Πήγε μέχρι τη Β’ τάξη. Μετά, το 1940, έφυγε με την οικογένειά της για τη Νάξο. Επιστρατεύτηκαν όλοι οι άντρες για τον πόλεμο. Μείνανε οι γέροι κι οι γυναίκες στα χωριά. Δεν είχε πέσει ακόμα η πείνα και πήγε στην Κεραμωτή στη Γ’ τάξη.

Από τότε που θυμάται ο πατέρας της έπαιζε βιολί. Ήτανε η δουλειά του. Δούλευε τότε την ημέρα εργάτης και τις “καλές μέρες” δούλευε και σε μαγαζί ή σε γάμους ή γιορτές.

- Τραγούδαγες από μικρή;
Πολλές φορές, όταν τραγούδαγα μικρή μόνη μου, χόρευα και πολλές φορές μου ‘ρχότανε κλάμα σ’ ορισμένα τραγούδια, έτσι όπως τα λαϊκά, ου, ου… συγκινιόμουνα πάρα πολύ. Το τραγούδαγα μόνη μου και δεν μ’ ένοιαζε άμα μ’ ακούγανε. Δεν τραγούδαγα για να μ’ ακούσουνε. Τραγούδαγα γιατί το τράβαγ’ η ψυχή μου. Μου άρεσε αυτό το πράγμα τότε.

Οι γονείς της, Μαρία Φυρογένη & Μιχάλης Κονιτόπουλος (Μωρό).

- Σ’ έπαιρνε κοντά στις δουλειές του;
Όταν ήμουνα μικρό και τύχαινε να τους έχουνε καλέσει, γιατί τότε θυμάμαι οι γάμοι γινόντουσαν μες στο σπίτι, και μ’ έπαιρνε. Ήτανε ο θείος μου, ο Φλώριος, αδελφός του πατέρα μου, πού ‘παιζε σαντούρι, αδερφός του πατέρα μου, ο θείος μου ο Δημήτρης ο Φυρογένης στο λαούτο, αδερφός της μάνας μου κι ήτανε και κάποιος άλλος, Αυγουστής, ο μπάρμπας μου γιατί όλοι από την οικογένεια του μπαμπά μου, όλοι ξέρανε να τραγουδήσουνε και να παίξουνε, να το πιάσουνε το όργανο και να το παίξουνε και χωρίς να ‘χουνε και μάθει, ας πούμε. Και στο χορό ήτανε το κάτι άλλο η οικογένεια αυτή. Και τα παιδιά τους όλοι, όλοι. Και μ’ έπαιρνε μαζί. Ήμουνα πολύ γουστόζικο παιδί και τόσο μικρό και δεν εντρεπόμουνα κι όλα. Με κάνανε τέτοιο γούστο κι οι θείοι μου κι ο μπαμπάς μου και με βάνανε να χορέψω. Μ’ έπαιρνε πάντα μαζί του.

Στάσεις απέναντι στο απεραθίτικο ιδίωμα. Απόψεις των νεότερων γενεών τ’ Απεράθου απέναντι στη γλωσσική επιλογή και χρήση

Ξεφτέρη, Μ. (2010), «Στάσεις απέναντι στο απεραθίτικο ιδίωμα. Απόψεις των νεότερων γενεών τ’ Απεράθου απέναντι στη γλωσσική επιλογή και χρήση», Πρακτικά 5ης Συνάντησης Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σ.σ. 212-221.

View this document on Scribd

Λεξικογραμματικές πτυχές της γλώσσας των νέων: μελέτη βασισμένη σε ηλεκτρονικά σώματα κειμένων

Γκίνη, Α., Ιωσηφέλλη, Ι., Ξεφτέρη, Μ., Χριστοπούλου, Α., Nikolaenkova, Ο., Θεμιστοκλέους, Χ., Παπαγεωργίου, Γ. (2008), «Λεξικογραμματικές πτυχές της γλώσσας των νέων: μελέτη βασισμένη σε ηλεκτρονικά σώματα κειμένων», Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου «Η γλώσσα σε έναν κόσμο που αλλάζει», τόμ. Ι, Αθήνα: Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του Πανεπιστημίου Αθηνών, σ.σ. 146-152.

View this document on Scribd