Φωτεινή παντογνώστρα

Το παρόν άρθρο αποτελεί ένα μικρό απόσπασμα έρευνας, η οποία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της εκπόνησης της διπλωματικής μου εργασίας για το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την εποπτεία της επίκουρης καθηγήτριας Γλωσσολογίας, Μ. Κακριδή Φερράρι. Παρουσιάστηκε στις εργασίες του 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου “Η Νάξος διά μέσου των αιώνων” τον Σεπτέμβριο του 2008 στην Κωμιακή της Νάξου. Θα συμπεριληφθεί στα υπό έκδοση Πρακτικά του Συνεδρίου.

Στάσεις των νεότερων γενεών των κατοίκων τ’ Απεράθου απέναντι στη μητρική τους γλώσσα – Μέρος 1ο

1. Εισαγωγή

Σκοπός της ανακοίνωσης είναι η παρουσίαση τμήματος από τα αποτελέσματα κοινωνιογλωσσικής έρευνας για το ιδίωμα τ’ Απεράθου Νάξου, μέσα στα πλαίσια της διπλωματικής μου εργασίας για το μεταπτυχιακό πρόγραμμα Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών [1] . Η έρευνα εστιάστηκε στη διερεύνηση των στάσεων των νεότερων γενεών της απεραθίτικης κοινότητας (16 έως 24 και 24 έως 35 ετών) απέναντι στο απεραθίτικο ιδίωμα, με άλλα λόγια μελετήθηκαν οι απόψεις, τα συναισθήματα και οι προθέσεις τους απέναντι στη μητρική τους ποικιλία.

2. Μεθοδολογία και στοχοθεσία έρευνας

Λαμβάνοντας υπόψη το θεωρητικό πλαίσιο που ακολουθείται σε έρευνες γλωσσικών στάσεων [2], καθώς επίσης και προηγούμενες μελέτες που έχουν γίνει για τα ελληνικά δεδομένα [3], για την παρούσα έρευνα προτιμήθηκε ο συνδυασμός δύο άμεσων μεθόδων: του γραπτού ερωτηματολογίου και της δομημένης συνέντευξης [4].

Η κατασκευή του ερωτηματολογίου βασίστηκε στην επιδίωξή μας να δοθεί η δυνατότητα στους πληροφορητές να εκφράσουν την άποψή τους πάνω σε ζητήματα που αφορούσαν το απεραθίτικο ιδίωμα, την Κοινή Νεοελληνική, αλλά και γενικότερα το σύνολο των νεοελληνικών διαλέκτων και ιδιωμάτων. Για τον λόγο αυτό, προσπαθήσαμε να συγκροτήσουμε ένα ομοιόμορφο σώμα ερωτήσεων, το οποίο θα πραγματευόταν ζητήματα γλωσσικής επιλογής και χρήσης, καθώς επίσης και γλωσσικής διατήρησης, κυρίως όμως θα επικεντρωνόταν στις στάσεις των πληροφορητών απέναντι στο απεραθίτικο ιδίωμα, αλλά και στις κοινωνικές του συνδηλώσεις, οι οποίες σχετίζονται με τον καθορισμό της απεραθίτικης ταυτότητας και τον ενδεχόμενο ρόλο του ιδιώματος ως προς αυτό το θέμα.

Η προσέγγιση των στάσεων της συγκεκριμένης ομάδας πληροφορητών πραγματοποιήθηκε με μία ποικιλία ερωτήσεων, άμεσων και έμμεσων, αλλά και με τη χρήση κλιμάκων και ερωτήσεων ελέγχου.
Για την παρούσα ανακοίνωση, επιλέξαμε να παρουσιάσουμε τα συμπεράσματα μίας συγκεκριμένης ενότητας ερωτήσεων, μέσα από την οποία επιδιώξαμε να αποσπάσουμε τη γνώμη που οι πληροφορητές έχουν διαμορφώσει για τη γλώσσα τους (αν τους αρέσει να τη μιλούν, πώς θα την χαρακτήριζαν, αν τους είναι χρήσιμη κ.λπ.), προσπαθώντας να δούμε κατά πόσο διακρίνονται οι βασικές διαστάσεις των στάσεων (γνωστική, συναισθηματική, βουλητική).

Πέρα όμως από τις άμεσες αξιολογικές κρίσεις, ζητήθηκε η γνώμη των πληροφορητών για τη στάση των υπόλοιπων Ναξιωτών, αλλά και των Αθηναίων απέναντι στ’ απεραθίτικα, ενώ προστέθηκαν και ερωτήσεις ελέγχου, προκειμένου να γίνει διασταύρωση σε συγκεκριμένες παρατηρούμενες τάσεις. Πρόθεσή μας ήταν να δούμε κατά πόσο υπάρχει η πιθανότητα το απεραθίτικο ιδίωμα να διαθέτει εμφανές γόητρο, σε σχέση με τα υπόλοιπα ιδιώματα της Νάξου, αλλά και να διερευνήσουμε το αφανές του γόητρο σε σχέση με το εμφανές γόητρο της Κοινής.

Η συλλογή των ερωτηματολογίων πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο και τον Δεκέμβριο του 2007 (το σύνολο των ημερών παραμονής στ’ Απεράθου και της συγκέντρωσης του υλικού ήταν 20 μέρες). Ένας παράγοντας που συνέβαλε καθοριστικά στη μαζικότερη συγκέντρωση πληροφορητών ήταν η βοήθεια που είχαμε από τοπικούς βοηθούς, οι οποίοι λειτούργησαν ως σύνδεσμοι ανάμεσα στην ερευνήτρια και τους μετέχοντες στην έρευνα [5], δημιουργώντας μία φιλική ατμόσφαιρα που ευνοούσε την αυθόρμητη έκφραση και συμπεριφορά, γλωσσική και μη [6].

Continue reading Γλωσσικές στάσεις και απεραθίτικο ιδίωμα…