Ο ναύτης με το λαούτο
O.M. Stackelberg-Costumes et usages des peuples de la Grece moderne
Ρώμη 1825
Τα κοτσάκια, σύμφωνα με τον Ζευγώλη (1954), είναι οκτασύλλαβα δίστιχα, τα οποία αρχικά χρησιμοποιούνταν για τσάκισμα (refrain) στα δεκαπεντασύλλαβα. Aργότερα επιβλήθηκαν και έγιναν το κύριο τραγούδι, αποτελώντας τα σύγχρονα έμμετρα δημιουργήματα των κατοίκων τ’ Απεράθου, χαρακτηριστικά της στιχουργικής φυσιογνωμίας τους.
Ήπηρα βόρτα το χωριό να θυμηθώ τα νιάτα
τσι περασμένοι έρωτες, τα χρόνια τα φευγάτα.
Του χωριού μου τα στενά σο–
κακια δεν θα τα ξεχάσω.
Α bάρεις βόρτα του χωριού τα σπίθια ένα-ένα
πιότερα ν’ ακατοίκητα πάρα κατοικημένα.
Εχορταριάσα dα στενά–
‘ιατί κανένας δε bερνά.
Η ιδιορρυθμία τους είναι ότι η τελευταία λέξη του πρώτου στίχου είναι κομμένη στα δύο και με τέτοιο τρόπο, ώστε το ένα της κομμάτι ν’ αποτελεί το τέλος του πρώτου κι η υπόλοιπη την αρχή του δεύτερου στίχου. Μ’ αυτόν τον τρόπο οι λέξεις υποτάσσονται στον αυστηρό νόμο του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας.
Κάθα δεκαπέντε σύνα-
διώμαι με τα μάθια κείνα.
Σώνημαι η μια βολά που
θα σε συναντήσω κάπου.
Προσπαθώ να σου ξεχάσω
μα δε bάνε οι πόνοι πάσο.
Ήμαθα κι ας είν’ αργά το
χαραχτήρα σου τo σκάρτο.
Εκατάλαβά σε εύτυ-
χώς εγωιστή και ψεύτη.
Ευτυχώς που σε κατάλα-
βα προτού μου κάμεις κι άλλα.
Κοτσάτος
Από το cd «Σκοποί και τραγούδια από την Απείρανθο της Νάξου»
του Απεραθίτικου Συλλόγου
(αν θέλετε να ακούσετε τον Κοτσάτο, πατήστε εδώ,
για να κατεβάσετε το αρχείο ήχου)
Όπως σημειώνει ο Σφυρόερας (1984:132), η λέξη κοτσάκια συναντάται στα βιβλία της Φαναριώτικης ποίησης στα τέλη του 18ου αιώνα, τα οποία εκτός από τις διηγήσεις και τους δεκαπεντασύλλαβους στίχους, περιελάμβαναν και δίστιχα τραγούδια, τα κοτσάκια, τα οποία αποτελούσαν αγαπημένο ανάγνωσμα της εποχής, ενώ τα μάθαιναν απ’ έξω οι Έλληνες της Πόλης και τα τραγουδούσαν στα γλέντια και στις χαρές τους.
Η ομοιότητα των πολίτικων και των απεραθίτικων κοτσακιών οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί Απεραθίτες, μα κυρίως Απεραθίτισσες, είχαν ξενιτευτεί στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου τα άκουσαν και τα έφεραν με την επιστροφή τους στο χωριό. Σπουδαίο ρόλο στην εξάπλωσή τους στην Απείρανθο έπαιξαν οι Απεραθίτισσες γυναίκες, με τη φυσική τους κλίση να αυτοσχεδιάζουν δίστιχα και να φτιάχνουν τραγούδια με μεγάλη ευκολία.
Ζευγώλης, Γ. (1954). “Μια νέα τεχνοτροπία στα λαϊκά τραγούδια της Νάξου”. Νέα Εστία, τ.55, τεύχος 640.
Σφυρόερας, Ν. (1984). Δημοτικά τραγούδια από τ’ Απεράθου της Νάξου. Αθήνα: Έκδοση του Απεραθίτικου Συλλόγου.
Πρόσφατα σχόλια