Στοιχεία από τις εθιμικές συνήθειες της Αποκριάς στη Νάξο
Τζαμπουνοντούμπακα στ' Απεράθου (αρχείο Αντώνη Σταυριανού).
Η Νάξος των νεότερων χρόνων μπόρεσε να διατηρήσει, ασυνείδητα ίσως, παραδόσεις και στοιχεία της αρχαιότατης διονυσιακής λατρείας και αθηναϊκών εορτών, όπως τα Ανθεστήρια, μέσα από αποκριάτικες εθιμικές συνήθειες, που όχι τυχαία λαμβάνουν χώρα την ίδια ακριβώς περίοδο του χρόνου, όπως και στην αρχαιότητα. Κυρίαρχο στοιχείο των αποκριάτικων εθίμων της Νάξου είναι το άφθονο κρασί, η περίσσια ευθυμία, οι μόσκαροι, τα πειράγματα, οι χοροί και τα τραγούδια.
_________________________
Χοιροσφά'ια στ' Απεράθου (αρχείο Αντώνη Σταυριανού).
Το Σάββατο της προφωνής εβδομάδος και την κρεατινή Δευτέρα, στα χωριά της Νάξου σφάζουν τους χοίρους, γίνονται δηλαδή τα λεγόμενα χοιροσφράισματα (μπορείτε να δείτε εδώ ένα ενδεικτικό βίντεο από τ’ Απεράθου, όπως καταγράφηκαν από το κανάλι Ζευς τον Φλεβάρη του 2009). Γυναίκες και άνδρες διασκεδάζουν με τα βιολιά, τις τζαμπούνες και τα ντουμπάκια, ενώ οι νέοι και οι νέες την τσικνοπέμπτη «μοσκαρώνουνται». Πηγαίνουν, λοιπόν, από σπίτι σε σπίτι, πίνοντας άφθονο κρασί, χορεύοντας και τραγουδώντας κοτσάκια, το μεγαλύτερο ποσοστό των οποίων είναι γεμάτα από βωμολοχίες και πειράγματα ποικίλου περιεχομένου. Οι γυναίκες φορούν ανδρικά ρούχα και οι άνδρες γυναικεία, άλλοι υποκρίνονται το γιατρό, τη μαμή, την έγκυο, τον γέρο και τη γριά, αλλά και γνωστούς αστείους χωρικούς τύπους. Άλλοι φορούν μουτσούνες θέλοντας να κρύψουν την πραγματική τους ταυτότητα, κάποιος προσποιείται το νεκρό μέσα σε ψευδο-φέρετρο, ενώ ακολουθείται η νεκρώσιμη ακολουθία με σκωπτικά όμως λόγια.
Χορευτικά δρώμενα της Αποκριάς στη Νάξο
Χορευτικά δρώμενα της Αποκριάς στη Νάξο
Πρόκειται για άρθρο του Σταύρου Σπηλιάκου, Δρ. Χορολογίας Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού.
Αποτελεί Ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά του 6ου Διεθνούς Συνεδρίου (”Εθνογραφία του Χορού”) της Διεθνούς Οργάνωσης Λαϊκής Τέχνης (Δ.Ο.Λ.Τ.) της Unesco C. Αθήνα 1992, σ. 22-31. Αναδημοσιεύθηκε, επίσης, στο περιοδικό “ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΑ”¨, τ. 38, 1994, σ. 43-48.
Γλωσσικές προκαταλήψεις (β’)
Το κείμενο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό “Οι Νάξιοι”
(τεύχος 34, Απρίλιος-Μάϊος-Ιούνιος 2008).
Μέρος β’: Γλωσσικές προκαταλήψεις και εκπαίδευση
Οι γλωσσικές προκαταλήψεις και γενικότερα ο στιγματισμός και η περιθωριοποίηση γλωσσών και ομιλητών αναπαράγονται καθημερινά μέσα στις σχολικές αίθουσες, εκεί δηλαδή όπου μαθητές ποικίλης γλωσσικής προέλευσης (είτε έχουμε να κάνουμε με μαθητές που είναι ομιλητές μιας άλλης γεωγραφικής ή κοινωνικής ποικιλίας, που αποτελεί παραλλαγή της πρότυπης γλώσσας, είτε έχουμε να κάνουμε με μαθητές που είναι ομιλητές μιας διαφορετικής γλώσσας) καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτό που η Φραγκουδάκη (1987) αναφέρει ως γλωσσική σύγκρουση. Παρόλο που θα ανέμενε κανείς το αντίθετο, ο καθηγητής ενός γλωσσικού μαθήματος πρέπει να διαχειριστεί μία σύνθετη και ανομοιόμορφη ομάδα μαθητών, συνεπώς πρέπει να συνθέσει μία επίσης σύνθετη ομάδα γλωσσικών αναγκών, ιδιαιτεροτήτων και στόχων.
Όπως σημειώνουν οι Ντάλτας (1997) και Αρχάκης & Κονδύλη (2002), διακρίνονται, σε γενικές γραμμές, τρεις βασικές ομάδες μαθητών:
- οι μαθητές εκείνοι που μετέχουν στο κοινωνιογλωσσικό σύστημα αξιών του σχολείου, το οποίο προωθεί και δίνει αξία σε τύπους ομιλίας που είναι ευρέως αποδεκτοί από ολόκληρη την κοινωνία και που παραπέμπουν στην κυρίαρχη ομάδα (διαθέτουν λοιπόν ισχυρό εμφανές γόητρο),
- οι μαθητές που ανήκουν σε ομάδες ισχυρών κοινωνικών δικτύων, των οποίων το κοινωνιογλωσσικό σύστημα είναι ανταγωνιστικό προς αυτό του σχολείου (π.χ. παιδιά που ανήκουν σε κατώτερα κοινωνικά στρώματα, σε ομάδες νέων και συνομηλίκων, σε άλλες εθνογλωσσικές ομάδες κ.λπ.) και
- οι «σακάτηδες» (lames) –όρος του Labov (1972)-, οι μαθητές δηλαδή που για διάφορους λόγους δεν συμμετέχουν στις δραστηριότητες της κοινωνικής ομάδας, απ’ όπου προέρχονται και που βρίσκεται σε ανταγωνιστική θέση με την κυρίαρχη.
Αυτό, λοιπόν, που παρατηρείται είναι ότι το σχολείο και οι λειτουργοί του ασχολούνται κυρίως με την πρώτη ομάδα μαθητών, ενώ οι άλλες δύο αποτελούν την απόκλιση, με αποτέλεσμα να μη δίνεται βάση σ’ έναν διαφορετικό χειρισμό της γλωσσικής τους αγωγής και προόδου.
Γλωσσικές προκαταλήψεις (α’)
Το κείμενο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό “Οι Νάξιοι”
(τεύχος 33, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2008).
Μέρος α’: μια θεωρητική προσέγγιση…
Ίσως δύο από τις πιο χαρακτηριστικές πολιτισμικές σταθερές που παρατηρούνται στις περισσότερες κοινότητες ανά τον κόσμο είναι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, οι υπεραπλουστευμένες, δηλαδή, αλλά ως επί το πλείστον διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις, που διαμορφώνονται από τα μέλη μιας κοινότητας και έχουν ως αντικείμενο αναφοράς τους συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων και ομάδων. Το ενδιαφέρον με τα συγκεκριμένα κοινωνικά φαινόμενα είναι ότι ενώ προέρχονται από την καθημερινή κοινή πραγματικότητα, δεν ανταποκρίνονται στην αντικειμενική της πλευρά. Θα λέγαμε ότι αντιπροσωπεύουν περισσότερο το πώς τα ίδια τα άτομα αντιλαμβάνονται και κατηγοριοποιούν τον γύρω τους κόσμο (πώς τον αναπαριστούν), ενώ αυτές οι ιδεολογικές, υποκειμενικής υφής, κατασκευές σχετίζονται άμεσα με την ίδια τη συμπεριφορά που τελικά θα υιοθετηθεί απέναντι στις συγκεκριμένες ομάδες.
Πιο συγκεκριμένα, ως στερεότυπα θα χαρακτηρίζαμε τις οποιεσδήποτε κατηγορηματικές γενικεύσεις -όχι αποκλειστικά αρνητικές- που αφορούν ανθρώπους ή κοινωνικές ομάδες και που αγνοούν την ατομική ή κοινωνική ποικιλία και διαφορά. Η προκατάληψη διαφοροποιείται από το στερεότυπο στο ότι αποτελεί μία αποκλειστικά αρνητική ή δυσμενή στάση απέναντι σε μία ομάδα ή απέναντι στα μέλη που την απαρτίζουν. Χαρακτηρίζεται, όπως σημειώνει η Κωστούλα-Μακράκη (2001), από στερεότυπες πεποιθήσεις και πηγάζει από διαδικασίες που συντελούνται σε όσους τηρούν αυτή τη στάση και όχι από την πραγματική εξακρίβωση τού αν η ομάδα έχει τα γνωρίσματα που της αποδίδονται.
Η Μεγάλη Εβδομάδα στο Δαμαριώνα της Νάξου
Το κείμενο αυτό έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό “Οι Νάξιοι” (τεύχος 5/ Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2001). Βασική πηγή συγγραφής του ήταν το βιβλίο του Νίκου Κεφαλληνιάδη “Δαμαριώνας”.
Ανάμεσα στους πρόποδες της «Ράχης Δαμαριώνα» και «στου Λαού το βουνί», στο νότιο μέρος του Λεκανοπεδίου της Τραγαίας, βρίσκεται ο Δαμαριώνας, ένα χωριό που ξεχωρίζει για τη γνήσια νησιώτικη αρχιτεκτονική του, για τις απέραντες εκτάσεις του με ελαιώνες, αμπέλια, ποτιστικά χωράφια και βοσκοτόπια και κυρίως για τους ανθρώπους του. Άνθρωποι, οι οποίοι κουβαλούν ό,τι η Αξώτικη γη τους προσέφερε και τους προσφέρει ακόμη. Περνούν την κάθε στιγμή της ζωής τους έτσι όπως της αξίζει, πόσο μάλλον, όταν εντάσσεται στα πλαίσια της θρησκευτικής ζωής.
Πρόσφατα σχόλια