“Άμα δε dηνε ‘ατρεύει κανείς, τη χάνει τη dοπιολαλιά dου ”… (β’)


Περιγραφή των ιδιωμάτων της Νάξου:
2. Το ιδίωμα των Άνω μερών (Ανούμερων) και του Φιλωτίου

Το δεύτερο γλωσσικό ιδίωμα που παρατηρείται στη Νάξο και θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε είναι αυτό των Άνω μερών ή αλλιώς των Ανούμερων (Κόρωνος, Κωμιακή, Κεραμωτή, Σκαδό, Μέση, Απόλλωνας) και του Φιλωτίου. Σύμφωνα με τον Στ. Ήμελλο, καθηγητή της Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, η γλωσσική φυσιογνωμία κάθε χωριού ξεχωριστά παρουσιάζει κάποια διαφοροποιητικά στοιχεία, τα οποία ήταν διακριτά μεταξύ των κατοίκων. Έτσι, παραδείγματος χάριν, η προφορά των κατοίκων της Κωμιακής θεωρείτο πιο «βαριά», όπως και των Φιλωτιτών, η οποία ονομαζόταν και «βοσκίστικια γλώσσα», επειδή το σύνολο των κατοίκων του Φιλωτίου ήταν βοσκοί και γεωργοί. Σύμφωνα με τη ναξιώτικη παράδοση, οι κάτοικοι των περιοχών αυτών μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν εκεί από τους Φράγκους κατακτητές, προκειμένου να βόσκουν τα πρόβατα ή να δουλεύουν ως εργάτες στα σμυριδωρυχεία. Αυτή η παράδοση φαίνεται ότι δεν είναι λανθασμένη, καθώς αποδεικνύεται ότι το γλωσσικό ιδίωμα των κατοίκων των Ανούμερων και του Φιλωτίου παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με το βόρειο γλωσσικό ιδίωμα, το οποίο μιλιέται στη Στερεά Ελλάδα, την Ήπειρο, τη Μακεδονία, τη Θράκη κ.α., ενώ παράλληλα δεν χρησιμοποιούνται βενετσιάνικες λέξεις, όπως στα ιδιώματα της Χώρας και τ’ Απεράθου, παρά σπανιότατα.

Συνέχεια

Σκοπός πρωϊνής πατινάδας


Σοκάκι στ’ Απεράθου (Ξεφτέρη Μαρία, 1999)

Σκοπός πρωϊνής πατινάδας

Γεια σου ωραίο μου χωριό με τσοι ωραίοι τόποι
μα γιάντα να’ σαι ετσά φτωχό να φεύγουν οι ανθρώποι.

Στ’ Απεράθου όμορφά ‘ναι
όποια εποχή και να ‘ναι.

Ήπηρα βόρτα το χωριό να θυμηθώ τα νιάτα
τσοι περασμένοι έρωτες, τα χρόνια τα φευγάτα.

Του χωριού μου τα στενά σο
κακια δεν θα τα ξεχάσω.

Α μπάρεις βόρτα του χωριού τα σπίθια ένα-ένα
πιότερα ν’ ακατοίκητα πάρα κατοικημένα.

Εχορταριάσα ντα στενά
‘ιατί κανένας δεν περνά.

Να’ μουνα στην Απείρανθο μια νύχτα με φεγγάρι
να δω φεγγαροφώτιστα το Ζα και το Φανάρι.

Το φεγγάρι στο βουνό
αν δε ‘υρίσει δεν κουνώ.