Τα κοτσάκια τ’ Απεράθου


Ο ναύτης με το λαούτο (O.M. Stackelberg-Costumes et usages des peuples de la Grece moderne, Ρώμη, 1825)

Τα κοτσάκια, σύμφωνα με τον Ζευγώλη (1954), είναι οκτασύλλαβα δίστιχα, τα οποία αρχικά χρησιμοποιούνταν για τσάκισμα (refrain) στα δεκαπεντασύλλαβα. Aργότερα επιβλήθηκαν και έγιναν το κύριο τραγούδι, αποτελώντας τα σύγχρονα έμμετρα δημιουργήματα των κατοίκων τ’ Απεράθου, χαρακτηριστικά της στιχουργικής φυσιογνωμίας τους.

Ήπηρα βόρτα το χωριό να θυμηθώ τα νιάτα
τσι περασμένοι έρωτες, τα χρόνια τα φευγάτα.

Του χωριού μου τα στενά σο–
κακια δεν θα τα ξεχάσω.

Α bάρεις βόρτα του χωριού τα σπίθια ένα-ένα
πιότερα ν’ ακατοίκητα πάρα κατοικημένα.

Εχορταριάσα dα στενά–
‘ιατί κανένας δε bερνά.

Η ιδιορρυθμία τους είναι ότι η τελευταία λέξη του πρώτου στίχου είναι κομμένη στα δύο και με τέτοιο τρόπο, ώστε το ένα της κομμάτι ν’ αποτελεί το τέλος του πρώτου κι η υπόλοιπη την αρχή του δεύτερου στίχου. Μ’ αυτόν τον τρόπο οι λέξεις υποτάσσονται στον αυστηρό νόμο του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας.

Κάθα δεκαπέντε σύνα-
διώμαι με τα μάθια κείνα.

Σώνημαι η μια βολά που
θα σε συναντήσω κάπου.

Προσπαθώ να σου ξεχάσω
μα δε bάνε οι πόνοι πάσο.

Ήμαθα κι ας είν’ αργά το
χαραχτήρα σου τo σκάρτο.

Εκατάλαβά σε εύτυ-
χώς εγωιστή και ψεύτη.

Ευτυχώς που σε κατάλα-
βα προτού μου κάμεις κι άλλα.

Κοτσάτος
Από το cd «Σκοποί και τραγούδια από την Απείρανθο της Νάξου»
του
Απεραθίτικου Συλλόγου

Όπως σημειώνει ο Σφυρόερας (1984:132), η λέξη κοτσάκια συναντάται στα βιβλία της Φαναριώτικης ποίησης στα τέλη του 18ου αιώνα, τα οποία εκτός από τις διηγήσεις και τους δεκαπεντασύλλαβους στίχους, περιελάμβαναν και δίστιχα τραγούδια, τα κοτσάκια, τα οποία αποτελούσαν αγαπημένο ανάγνωσμα της εποχής, ενώ τα μάθαιναν απ’ έξω οι Έλληνες της Πόλης και τα τραγουδούσαν στα γλέντια και στις χαρές τους.

Η ομοιότητα των πολίτικων και των απεραθίτικων κοτσακιών οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί Απεραθίτες, μα κυρίως Απεραθίτισσες, είχαν ξενιτευτεί στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου τα άκουσαν και τα έφεραν με την επιστροφή τους στο χωριό. Σπουδαίο ρόλο στην εξάπλωσή τους στην Απείρανθο έπαιξαν οι Απεραθίτισσες γυναίκες, με τη φυσική τους κλίση να αυτοσχεδιάζουν δίστιχα και να φτιάχνουν τραγούδια με μεγάλη ευκολία.

Ζευγώλης, Γ. (1954). “Μια νέα τεχνοτροπία στα λαϊκά τραγούδια της Νάξου”. Νέα Εστία, τ.55, τεύχος 640.
Σφυρόερας, Ν. (1984). Δημοτικά τραγούδια από τ’ Απεράθου της Νάξου. Αθήνα: Έκδοση του Απεραθίτικου Συλλόγου.

Advertisements

3 thoughts on “Τα κοτσάκια τ’ Απεράθου

  1. Μπράβο! Πολύ ωραία τα «κοτσάκια» και έκανες πολύ καλά που ανέβασες και το μουσικό αρχείο.
    Διαβάζοντας τις παλιότερες «μουσικές» αναρτήσεις σκεφτόμουν πως θα ήταν καλό και χρήσιμο να συνοδεύονται από τη μουσική τους. Δεν το είχα ζητήσει, για να μη γίνω απαιτητικός. Να όμως που το έκανες εσύ, κι εγώ (κι εμείς) απολαμβάνουμε.

  2. Ευχαριστώ πολύ! Από εδώ και πέρα θα προσπαθώ να ανεβάζω και τους σκοπούς, μιας και βρήκα τρόπο! Βλέπεις, στα του blogging και στα του sharing files είμαι νεοσσός!!

    Πάντως, χαρά μου να μου προτείνεις πράγματα, αν μπορώ βέβαια να τα ανεβάσω! Δεν γίνεσαι απαιτητικός!!

  3. … κοίτα πόσα χρόνια μετά «το μετάφρασα».
    «με κοτσάκια φανερώνω της αγάπης μου τον πόνο» ξέρω και τραγουδώ, χρόόόόόνια τώρα…
    σ’ ευχαριστώ γλωσσολόγα μου !

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s