Ποιες γλώσσες μιλάς;


Δεν είναι και πολλές μέρες που βρίσκομαι στη Νάξο, συνδυάζοντας τις διακοπές μου, αλλά και την έρευνά μου πάνω στο απεραθίτικο ιδίωμα. Αυτό, λοιπόν, το μικρό διάστημα, όπου η αλήθεια είναι ότι προτίμησα απλά να ξεκουραστώ και να βολιδοσκοπήσω την κατάσταση προτού ξεκινήσω τις συνεντεύξεις και τα ερωτηματολόγια με τους νέους της Απειράνθου, δεν μπόρεσα να αποφύγω την καταγραφή γλωσσικών στάσεων, ακόμα και μέσα στο λεωφορείο, πηγαίνοντας στη θάλασσα…

2η μέρα λοιπόν και επιστρέφουμε στην Απείρανθο ύστερα από πολύωρη παραμονή μας στη Μουτσούνα (απέχει μισή ώρα περίπου από το χωριό και συνήθως όλοι οι Απεραθίτες -μικροί μεγάλοι- πηγαίνουν εκεί). Η αλήθεια είναι ότι επεδίωξα να καθίσω στις πρώτες θέσεις του λεωφορείου, όπου είχα «σπαμπάρει» κάποιους Απεραθίτες, μεγάλους σε ηλικία, και σκεφτόμουν να καταγράψω με το κινητό τη συνομιλία τους. Η μουσική, ωστόσο, ήταν δυνατά και δυστυχώς δεν μπόρεσα να καταγράψω κάτι. Η μουσική όμως και συγκεκριμένα ένα σύγχρονο νησιώτικο τραγούδι ήταν το έναυσμα για μία ενδιαφέρουσα συζήτηση, που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας.

Ο οδηγός είχε βάλει ένα νέο τραγούδι του Ματθαίου Γιαννούλη, το οποίο, μεταξύ άλλων, έλεγε «Je t’ aime στα γαλλικά, σ’ αγαπώ ελληνικά, I love you κάργα» (το σύγχρονο νησιώτικο τραγούδι είναι από μόνο του ένα θέμα και σίγουρα δεν είναι της παρούσης!). Μία κυρία λοιπόν σχολίασε τις ξένες λέξεις που περιείχε, κυρίως όμως επικεντρώθηκε στην εκφραστικότητα της λέξης «κάργα». Την ρωτά ένας κύριος, ο οποίος είχε μείνει πολλά χρόνια στο εξωτερικό: «πόσες γλώσσες μιλάς;». Απαντά αυτή: «καμιά! …» (το ξανασκέφτεται) «…μόνο απεραθίτικα!». Την ρωτά ένας άλλος που καθόταν κοντά: «Δηλαδή… αθηναίικα δε μιλάς; Αν πας στην Αθήνα, δε μιλάς αθηναίικα;». Του απαντά εκείνη: «Και στην Αθήνα να πάω, πάλι απεραθίτικα θα μιλήσω, δεν ντρέπομαι για την γλώσσα μου. Κι ας μη με καταλάβουν. Εγώ αυτά θα μιλήσω, γιατί είμαι περήφανη για την γλώσσα μου!» Μια άλλη κυρία συμφώνησε μαζί της: «και γω μόνο απεραθίτικα ξέρω…»

Κι αυτά χωρίς άμεσες και έμμεσες ερωτήσεις, χωρίς ανοιχτά και κλειστά ερωτηματολόγια, χωρίς τον κίνδυνο του «παραδόξου του παρατηρητή», χωρίς καμιά προσπάθεια εκμαίευσης πληροφοριών κοινωνιογλωσσικού περιεχομένου, χωρίς το άγχος συγκέντρωσης πληροφορητών και υλικού… όλα αυτά, απλά, μέσα στο λεωφορείο, ερχόμενοι απ’ τη θάλασσα…

Advertisements

5 thoughts on “Ποιες γλώσσες μιλάς;

  1. Μου θύμισες κάτι που μου είχε συμβεί πριν από χρόνια. Ελπίζω να μη φανεί πολύ άσχετο.

    Είχα πάει κάπου με σκοπό να συλλέξω υλικό από το τοπικό ιδίωμα για μια εργασία διαλεκτολογίας. Ας μην αποκαλύψω πώς λέγεται το ιδίωμα αυτό, ας πούμε ότι λέγεται «απεραθίτικα». Κατά τη διάρκεια της «συνέντευξης» λοιπόν, λέει ένας ηλικιωμένος σε κάποιον συντοπίτη του, με αφορμή τις ερωτήσεις μου: «θα μας κάνουν να μιλάμε απεραθίτικα. Πάλι απεραθίτικα θα μιλήσουμε! Πάλι θα αλλαξοπιστήσουμε!»

    🙂

  2. Μακάρι τη στάση της κυρίας αυτής να την κρατούσαν όλοι οι Έλληνες!
    Μακάρι να μη διδασκόμασταν ποτέ αυτή τη φτιαχτή γλώσσα των Αθηνών, κι ας ήταν όλη η Ελλάδα μια «Βαβυλωνία».
    Μακάρι όλοι αυτοί οι ουρανοκατέβατοι γλωσσαμύντορες της καθαρεύουσας και της αρχαΐζουσας να είχαν ακούσει τους ανθρώπους να μιλάνε τη γλώσσα του τόπου τους.
    Μακάρι, τέλος, να μην ασχολιόταν κανείς με ζητήματα της γλώσσας, γιατί, θαρρώ, πως όπου ανακατεύτηκαν, μόνο κακά προξένησαν.

    Προς Φοινικιστή.
    Ειλικρινά, αποφεύγω να βγάλω τα όποια συμπεράσματα από το σχόλιο, γιατί φοβάμαι μην είναι λανθασμένα.
    Αν μπορούσες να γίνεις πιο ξεκάθαρος;

  3. Σίγουρα δεν είναι άσχετο, αγαπητέ Φοινικιστή! Είμαι όμως πολύ περίεργη να μάθω από που άραγε εκπορεύεται αυτή η αρνητική στάση απέναντι στο ιδίωμά τους… αναγκάζονται να τα μιλήσουν, αλλά και να μιλήσουν γι’ αυτά; Ενδιαφέρουσα προς μελέτη περίπτωση θα έλεγα… γιατί τότε μιλάμε όχι απλά για μετατόπιση τόσο σε εργαλειακό, όσο και σε συμβολικό επίπεδο…

    Αγαπητέ Γιάννη, τα μακάρι σου με βρίσκουν εν πολλοίς σύμφωνη (το τελευταίο σηκώνει μεγάλη συζήτηση). Κάθε μέρα που έρχομαι σ’ επαφή με ανθρώπους του χωριού βλέπω πόσο αδιάρρηκτα δεμένη με την ταυτότητά τους είναι η γλώσσα τους. Δεν περνά μέρα που να μην ακούσω συζήτηση που ν’ αφορά το ιδίωμα και το θέμα είναι ότι ποτέ δεν την προκαλώ εγώ. Μικρά παιδιά που οι γονείς τους έχουν καταγωγή από εκεί ή που γεννήθηκαν εκεί, αλλά δε μένουν πια μόνιμα, παρά μόνο το καλοκαίρι, ρωτούν: «τί σημαίνει, μαμά, επά; Τί σημαίνει γιάντα;», «τί είναι τ’ απεραθίτικα, μαμά;» Και η μαμά απαντά: «είναι μια γλώσσα… ένας ιδιαίτερος τρόπος έκφρασης, μια γλώσσα, όπως αυτή που μιλάμε εμείς…». Χαίρομαι και για τις ερωτήσεις των εφτάχρονων παιδιών, αλλά και για τις απαντήσεις των γονιών! Πολλά τα παραδείγματα, από μόνα τους μικρές ιστορίες!

  4. Πολύ ωραία η ιστορία, και προπάντων η προσπάθεια. Καλή συνέχεια!
    Ως προς τα ιδιώματα προσθέτω και εγώ -η άσχετη- μια παρατήρηση, ότι ρε παιδιά, εντάξει, δεν έχει χάσει και κανένας τη γλώσσα του, ούτε μιλά κανείς «καθαρευουσιάνικα» ή κάτι τέτοιο. Πάρα πολλές λέξεις είναι κοινές σε πολλούς τόπους και προσωπικά κάνω χρήση όσων μου αρέσουν και με εκφράζουν. Η «τρομοκρατία» ότι «χάσαμε» την ελληνική γλώσσα μου φαίνεται πως είναι εν πολλοίς ανυπόστατη.
    Οι ειδικοί ασφαλώς γνωρίζουν καλύτερα, δεν ξέρω.

  5. Emilly,
    για έναν λόγο που μάλλον οφείλεται στη δική μου απροσεξία, δεν είχα δει το μήνυμά σου!!
    «Φρέσκα κουλούρια» λένε και δεν έχουν άδικο, δεν θα μπορούσα όμως να μην απαντήσω, εστω και τόσο ετεροχρονισμένα!!

    Με το σχόλιό σου θίγεις πολλά θέματα. Το αν χάνουμε και πώς τη γλώσσα μας είναι ένα μέγα θέμα και σίγουρα έχει να κάνει και με τις προσωπικές στάσεις και επιλογές του κάθε ομιλητή όσο και με τις πολιτικές που εφαρμόζονταν και εφαρμόζονται από πλευράς κράτους. Εμείς οι Αθηναίοι σίγουρα δεν μπορούμε να αντιληφθούμε την πίεση που ασκείται -ρητά ή άρρητα- στους διαλεκτόφωνους. Όταν ένα εξάχρονο κρητικόπουλο (για παράδειγμα) πάει για πρώτη φορά στο σχολείο και αρχίζει σιγά σιγά να βλέπει πώς εξοβελίζεται η μητρική του γλώσσα, πόσο μπορεί -κάποιες φορές- να υποτιμάται κ.λπ., σίγουρα βρίσκεται σε μια αμηχανία. Ειδικά παλαιότερα που δεν υπήρχε και η επιρροή των ΜΜΕ, δεν ήταν εύκολες οι προσβάσεις και η κινητικότητα ανθρώπων σε απομακρυσμένες και απομονωμένες περιοχές, το χάσμα ήταν μεγάλο.

    Τώρα για τη γενικότερη «τρομοκρατία», όπως σωστά λες, ότι χάνουμε τη γλώσσα μας, αυτό είναι ένα θέμα για συζητηση από μόνο του!! Και ίσως κάποια στιγμή γράψω κάτι γι’ αυτό, γιατί σχετίζεται επίσης και με την αντιμετώπιση άλλων κοινωνιολέκτων (π.χ. τη γλώσσα των νέων που «καταστρεφει» τους νέους και τη γλώσσα γενικώς, όπως πολλοί αμύνοντες τη γλώτταν διατείνονται!!!).

    Σ’ ευχαριστώ για το σχόλιό σου!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s