8ο Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας


8th.gifΈληξε προχθές το 8ο Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας, το οποίο διεξήχθη στα Γιάννενα και διήρκησε 4 ημέρες (30 Αυγούστου – 2 Σεπτεμβρίου). Προσωπικά, το παρακολούθησα και θα έλεγα τα καλύτερα, τόσο για το επίπεδο οργάνωσης (το μόνο αρνητικό ήταν η απουσία κλιματισμού στις αίθουσες που γίνονταν τα sessions), όσο και για το επίπεδο των ανακοινώσεων και των συνέδρων. Η αλήθεια είναι ότι δεν είχα παρακολουθήσει κάποιο από τα προηγούμενα συνέδρια που είχαν γίνει, οπότε δεν έχω κάποιο μέτρο σύγκρισης. Ωστόσο, από συζητήσεις με συναδέλφους, αλλά και από τις προσδοκίες που είχα, η οργανωτική επιτροπή πραγματικά αξίζει συγχαρητηρίων!

Από τις ομιλίες και τις ανακοινώσεις, έχω ξεχωρίσει πολλές που μου κέντρισαν το ενδιαφέρον και με κατατόπισαν σε ζητήματα που δεν είχα προσωπικά καταπιαστεί, αλλά και που μου έδωσαν το έναυσμα για κάποια θέματα που θα ήθελα ν’ ασχοληθώ στο μέλλον. Αυτό το αλισβερίσι ιδεών και λόγων είναι, πιστεύω, αυτό που αξίζει από τέτοιου είδους διοργανώσεις. Θα ήθελα και τη δική σας άποψη για το συνέδριο. Αν θέλετε, μπορούμε να πούμε δυο λόγια και για συγκεκριμένες ανακοινώσεις και ομιλίες, που μας κέντρισαν το ενδιαφέρον.

updated: 6/9/2007

Θα προσπαθήσω να σημειώσω κάποιους πολύ βασικούς άξονες ορισμένων ομιλιών και ανακοινώσεων που παρακολούθησα και που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας. Το συνέδριο άνοιξε με την ομιλία του καθηγητή γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, ο οποίος μίλησε για «το νέο Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής της Ακαδημίας Αθηνών». Ο καθηγητής αναφέρθηκε στις καινοτομίες που θα έχει το συγκεκριμένο λεξικό, καινοτομίες που θα το διαφοροποιήσουν από τα προηγούμενα, σημαντικά εξίσου, λεξικά των Κριαρά, Μπαμπινιώτη και Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και αφορούν τον τρόπο κατάρτισης του λημματολογίου, τα ερμηνεύματα, τα παραδείγματα, την οικονομία στην παράθεση των σημασιών, τους υφολογικούς και σημασιολογικούς χαρακτηρισμούς κ.λπ. Εντύπωση μου έκανε ένα βασικό στοιχείο που τόνισε ο καθηγητής, αυτό της καταγραφής των χρήσεων σε συγχρονικό επίπεδο, πράγμα που σχετίζεται άμεσα με την ρυθμιστικότητα και την υποχώρησή της, επί τω προκειμένω. Η ομιλία του Κου Χαραλαμπάκη, σε συνδυασμό με το session της λεξικογραφίας που πραγματοποιήθηκε την 3η μέρα του συνεδρίου, προσωπικά με πληροφόρησε για πολλά ενδιαφέροντα ζητήματα και με προβλημάτισε ιδιαιτέρως για άλλα… Και μιας και αναφέρθηκα στο session της Λεξικογραφίας, η ανακοίνωση του Κου Τράπαλη μάς παρείχε μία επαρκή εισαγωγή στα λεξικογραφικά δρώμενα (θέμα του η «σύντομη ανασκόπηση της λεξικογραφικής δραστηριότητας στην Ελλάδα»), η ανακοίνωση της καθηγήτριας Α. Αναστασιάδη-Συμεωνίδου πραγματεύτηκε ένα φλέγον, κατ’ εμέ, ζήτημα, αυτό των υφολογικών χαρακτηρισμών μέσα («Λεξικογραφία και χρηστικά σημάδια»). Οι παρατηρήσεις και οι προβληματισμοί της, πιστεύω πως έδωσαν τροφή για μία ενδιαφέρουσα συζήτηση που πρέπει να συνεχιστεί και στο μέλλον. Επίσης, η ανακοίνωση της Μ. Παυλάκου & του Γ. Ξυδόπουλου («Η γλωσσολογική ορολογία στα λεξικά του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και Μπαμπινιώτη») ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Παρομοίως, οι ανακοινώσεις των Μ. Γαβριηλίδου, Π. Λαμπροπούλου & Β. Γιούλη («Το ερμηνευτικό λεξικό για το γυμνάσιο»), της Α. Ευθυμίου («Το ‘Πρώτο μου Λεξικό’ ως εργαλείο διδασκαλίας της Ελληνικής»), των Σ. Μαρκαντωνάτου & Α. Φωτοπούλου («Το εργαλείο ‘Έκφραση’») και του Αγάπιου Οικονομίδη («Σύγκριση και αξιολόγηση 6 αγγλοελληνικών λεξικών») ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες. Αυτό που προσωπικά απόλαυσα –αν μου επιτρέπεται αυτή η λέξη για ένα συνέδριο- ήταν οι συζητήσεις που ακολουθούσαν κάθε παρουσίασης και που σίγουρα δεν μπορούσαν να εξαντληθούν μέσα σ’ ένα δεκάλεπτο…

Άλλες ανακοινώσεις που παρακολούθησα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον…

  • των Αρχάκη & Σκαρβελάκη για τις «Ενάρξεις συνομιλιακών αφηγήσεων»,
  • της Α. Τζάννε για «τη δομή και τον λόγο των συνεντεύξεων στην ελληνική τηλεόραση» (που όπως φαίνεται το ελληνικό πολιτισμικό περιβάλλον παραγωγής επηρεάζει το λεκτικό και τη δομή των τηλεοπτικών συνεντεύξεων, όπως επίσης και το θέμα και η ώρα εκπομπής τους),
  • του Γ. Ανδρουλάκη για τη «Γλώσσα, κοινωνία και ταυτότητα: η συμμετοχή σε ελληνικά έντυπα και ηλεκτρονικά ‘ελεύθερα βήματα ως ένταξη σε κοινότητες πρακτικής» (πρωτότυπο θέμα που επικεντρώθηκε στη διαμόρφωση της γλωσσικής -και όχι μόνο- ταυτότητας μέσα σε φόρουμς και blogs),
  • των Α. Μποτίνη, Α. Μπακάκου-Ορφανού και Χ. Θεμιστοκλέους για την «Πολυπαραγοντική ανάλυση της σειράς των ομιλητών στην Ελληνική» (μία ενδιαφέρουσα ανακοίνωση από τον χώρο της φωνητικής),
  • της C. Hadjidemetriou, με θέμα «Kormakiti Maronite Arabic: A mixed Arabic-Greek language?»,
  • του Ε.Τ. Danielsen με θέμα «Lesbian Greek as a mirror of pre-puristic vernacular Greek» (εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα σχετικά με την παρουσία- ή μάλλον την απουσία- τουρκικών λέξεων από κάποια λεσβιακά κείμενα ως –χρονικού- δείκτη καθαρισμού της γλώσσας),
  • των Θ. Γεωργακόπουλου, Γ. Μαρκόπουλου, Γ. Κωστόπουλου και Σ. Σκοπετέα, με θέμα την «πληθυντικοποίηση των φραστικών συνθέτων στην ΚΝΕ»,
  • της Σ. Κουτσουλέλου για τον «συμπληρωματικό δείκτη ότι και τις συνάψεις του ως μηχανισμού αξιολόγησης στον ακαδημαϊκό λόγο», βάσει σωμάτων κειμένων από τον χώρο της ιατρικής και της γλωσσολογίας,
  • του Δ. Γούτσου για τα «Μόρια, δείκτες λόγου και κειμενικά επιρρήματα και την οροθέτηση των γλωσσικών κατηγοριών με τη χρήση Ηλεκτρονικών Σωμάτων Κειμένων»,
  • των Σπηλιώτη & Γ. Φραγκιαδάκη για τη «γλωσσική ποικιλία των Ελλήνων στρατιωτών» (ήδη έχω γράψει κάποια σχόλια σε άλλο σημείο) και
  • του Θ. Μωυσιάδη για τις «Αλλαγές σημασίας στο εικονόσχημα του άξονα: το παράδειγμα του ρ. τρέπω» (πολύ ενδιαφέρουσα ανακοίνωση πάνω σε θέματα γνωσιακής γλωσσολογίας και σημασιολογίας).

Επίσης, πάνω σε θέματα κοινωνιογλωσσολογίας, δεν θα μπορούσα να μην αναφέρω την ανακοίνωση του Κου Παντελίδη για «το φαινόμενο του τσιτακισμού στα πελοποννησιακά ιδιώματα» (μια, για πολλούς, άγνωστη γλωσσική πτυχή αυτών των ιδιωμάτων) και της Χ. Καραντζή για «τα όρια της γλωσσογεωγραφίας και τις νέες τάσεις στη νεοελληνική διαλεκτολογία και τα αρχεία προφορικού λόγου». Ενδιαφέρουσες επίσης οι συζητήσεις που ακολούθησαν αυτών των ανακοινώσεων. Last but not least… η ομιλία του Λουκά Τσιτσιπή, που προσωπικά με ενέπνευσε και μου έδωσε την ευκαιρία να δω με μία άλλη οπτική τη θέση της σύγχρονης κοινωνιογλωσσολογίας και εθνογραφίας της γλώσσας. Το θέμα του ήταν το εξής: «Μια πραξιακή προσέγγιση θεμάτων της Ελληνικής γλώσσας από την οπτική γωνία της ανθρωπογλωσσολογίας» και βασικός άξονας ήταν η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη δομή και τη δρώσα μονάδα, ανάμεσα στην ιδεολογία και την πράξη και πώς αυτές οι σχέσεις πρέπει ληφθούν υπόψιν από τη σύγχρονη κοινωνιογλωσσολογία, η οποία, όπως ανέφερε και ο ίδιος ο καθηγητής, πρέπει να κάνει την κριτική της σε κάποια ζητήματα.

Δυστυχώς… δεν μπορώ ν’ αναφέρω άλλες λεπτομέρειες και άλλες ανακοινώσεις που παρακολούθησα, λόγω έλλειψης χρόνου. Περιμένω τις δικές σας εντυπώσεις!

Advertisements

24 thoughts on “8ο Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας

  1. Φυσικά και ενδιαφέρει Μαρία. Αν μπορείς να καταθέσεις και κάποια κομμάτια από τις ομιλίες θα ήταν ό,τι το καλύτερο. Η φωτό που έχεις δεν ανοίγει.

  2. Καλησπέρα, Μαρία.

    Παρακολούθησα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον όλες τις ανακοινώσεις λεξικογραφικού περιεχομένου, αλλά και μερικές άλλες.

    Η πιο ευχάριστη έκπληξη ήταν για μένα η ομιλία των Κ. Σπηλιώτη και Γ. Φραγκιαδάκη με θέμα τη γλωσσική ποικιλία των Ελλήνων στρατιωτών. Για μία ακόμη φορά (η πρώτη ήταν σε παρέμβασή μου μετά το τέλος της ανακοίνωσης) θα ήθελα να συγχαρώ τους δύο ομιλητές.

  3. Μου φαίνεται πως παρακολουθήσαμε τις ίδιες συνεδρίες, αγαπητέ Φοινικιστή! Παρακολούθησα όλο το workshop της λεξικογραφίας, αλλά και την ανακοίνωση των Σπηλιώτη & Φραγκιαδάκη, μεταξύ άλλων! Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η ανακοίνωσή τους! Και γω ήθελα να τους ρωτήσω κατά πόσο παρατήρησαν την υποχώρηση κάποιων λέξεων, όπως «καλλιόπη» κ.λπ., αλλά με πρόλαβαν σε σχόλιο που έκαναν κατά τη διάρκεια των ερωτήσεων. Μάλλον πρέπει να ‘ταν μετά τη δική σου παρέμβαση! Αυτό που θα ήθελα να ρωτήσω και τελικά δεν το έκανα (χαζομάρα μου) είναι αν παρατήρησαν την απόρριψη κάποιων λέξεων, άμα τη γενέσει τους. Θα ήταν ενδιαφέρον να μελετηθεί αν υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια αποδοχής κάποιων τύπων και στοιχείων και απόρριψης άλλων.
    Προσωπικά, αυτό που μου κέντρισε το ενδιαφέρον και με συγκίνησε ήταν η ομιλία του Λουκά Τσιτσιπή, μα κυρίως η προσέγγισή του απέναντι στα γλωσσικά πράγματα που καταπιάνεται και απέναντι στη ζωή.

    Βασίλη, πιστεύω πως αύριο θα καταφέρω να κάνω ένα update στο κείμενο και να γράψω κάποια πράγματα παραπάνω, κάποια δικά μου σχόλια και σημειώσεις πάνω σε συγκεκριμένες ανακοινώσεις. Η φωτό δεν οδηγεί πουθενά!

  4. Επίσης… δεν μπορώ να μην αναφέρω και να μην εκθειάσω την υπέροχη φιλοξενία από την πλευρά του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το όμορφο καλωσόρισμα με τη δεξίωση στο Μοναστήρι (τί υπέροχο μέρος, αν και τώρα μου διαφεύγει το όνομα ακριβώς), και τα άλλα 2 γεύματα, καθώς επίσης και την εκδρομή στη Δωδώνη, η οποία… είχε απρόσμενη τροπή… Μάλλον ο Δίας δεν ήθελε επισκέψεις εκείνο το απόγευμα! Παρόλο που ήμασταν άτυχοι (τρέξαμε να καλυφθούμε από τη βροχή σ’ ενα στέγαστρο ενός μικρού οικήματος, η φορά ωστόσο της βροχής ήταν πάλι προς τα εμάς… συνεπώς… γίναμε παπιά!!), η παραμονή μας, η φροντίδα από τους οργανωτές, το γεύμα, οι ρακές, η μουσική και ο χορός σε μία πολύ όμορφη ταβέρνα κοντά στη Δωδώνη αναπλήρωσαν αυτήν την επεισοδιακή εξέλιξη στον αρχαιολογικό χώρο!

  5. < Και γω ήθελα να τους ρωτήσω κατά πόσο παρατήρησαν την υποχώρηση κάποιων λέξεων, όπως “καλλιόπη” κ.λπ., αλλά με πρόλαβαν σε σχόλιο που έκαναν κατά τη διάρκεια των ερωτήσεων.

    Θα διάβασες, φαντάζομαι, το πολύ κατατοπιστικό κείμενο στον τόμο με τις περιλήψεις. Εκεί αναφέρονται τρεις λέξεις της κατηγορίας αυτής: «στραβάδι», «Καλλιόπη», «ροζαλία». Για να είμαι ειλικρινής, δεν θυμάμαι αν άκουσα ποτέ την πρώτη λέξη («στραβάδι»). Η δεύτερη («Καλλιόπη») σίγουρα δεν λεγόταν, τουλάχιστον στις μονάδες όπου υπηρέτησα εγώ. Ωστόσο, τα «ρόζα», «ροζαλία» τα άκουσα μερικές φορές.

    Στα παραδείγματα που αφορούν το συντακτικό επίπεδο, διαβάζω και το «δεν σε χάλασε που…». Ε, λοιπόν, δεν υπήρξε ούτε μία μέρα κατά τη διάρκεια της θητείας μου, που να ΜΗΝ ακούσω το «δεν σε χάλασε που…»! Λεγόταν κατά κόρον.

  6. Ναι το διάβασα, Βασίλη! Κι επειδή ακριβώς δεν ανέφεραν κάτι στην προφορική τους ανακοίνωση (τί να προλάβει να πει κανείς μέσα σ’ ένα 20λεπτο;), ήθελα να τους ρωτήσω αυτά τα 2 πράγματα που ανέφερα πριν. Επίσης, αυτό που εκτίμησα ιδιαίτερα ήταν ο σαφής τρόπος έκφρασης της μεθοδολογίας που χρησιμοποίησαν. Στη μελέτη τέτοιων γλωσσικών ποικιλιών και κοινωνιολέκτων, η επιστημονική ειλικρίνεια είναι σημαντικότατη.

    Από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις, αναμφισβήτητα. Μακάρι να συνεχίσουν τη συγκεκριμένη πρωτότυπη έρευνα!

    Υ.Γ. Η «ροζαλία» ποια είναι;;;

  7. «Ρόζα» ή «ροζαλία» λεγόταν το απολυτήριο στρατού, γιατί ήταν ροζ. Αυτό το «πραγματολογικό» στοιχείο είχε ήδη πάψει να υφίσταται την εποχή κατά την οποία απολύθηκα. Το δικό μου απολυτήριο είναι πράσινο. Ένας φίλος μου λέει ότι λόγω του πράσινου χρώματος η «ροζαλία» έχει πλέον αντικατασταθεί με τη «χλόη»,

    🙂

    αλλά εγώ τουλάχιστον δεν άκουσα ποτέ την τελευταία αυτή λέξη με τη σημασία του απολυτηρίου.

    Στον στρατό λέγαμε και ένα αστείο:
    -Τι κανει μια χελώνα στην Ιαπωνία;
    -Σου φέρνει τη «ρόζα»…

  8. > Αυτό που θα ήθελα να ρωτήσω και τελικά δεν το έκανα (χαζομάρα μου) είναι αν παρατήρησαν την απόρριψη κάποιων λέξεων, άμα τη γενέσει τους. Θα ήταν ενδιαφέρον να μελετηθεί αν υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια αποδοχής κάποιων τύπων και στοιχείων και απόρριψης άλλων.

    Δεν ξέρω πώς θα μπορούσε να μελετηθεί η απόρριψη στοιχείων. Αν θέλεις όμως, μπορώ να σου γράψω 2-3 σπάνια στοιχεία της συγκεκριμένης γλωσσικής ποικιλίας, λέξεις ή εκφράσεις που -εγώ τουλάχιστον- τις άκουσα «άπαξ» ή έστω ελάχιστες φορές.

  9. Αυτό μάλλον θα μπορούσε να γίνει μέσα από συζήτηση και ερωτήσεις (άμεσες, έμμεσες) προς τους ίδιους τους στρατιώτες και φυσικά μέσα από άμεση παρατήρηση -και συμμετοχή (ίσως και με μικρά πειράματα «εισαγωγής» νέων λέξεων και καταγραφής αντιδράσεων).

    Π.χ. η πιθανή αντικατάσταση της «ροζαλίας» από τη «χλόη» είναι εύλογη, έχει δηλαδή μία πραγματολογική βάση. Αλλά γιατί «χλόη» και όχι «πρασινάδα»; (λέμε τώρα!)

    Θα ήταν ενδιαφέρον να μελετηθεί κατά πόσο άλλες κοινωνιόλεκτοι -π.χ. γλώσσα νέων- επηρεάζουν σε κάποιο επίπεδο την γλώσσα των στρατιωτών. Κάποιες δηλαδή παραγωγικές καταλήξεις (δυστυχώς δεν έχω και το hand out της ανακοίνωσης) είναι κοινές με κάποιες που παρατηρήσαμε σε μία έρευνά μας για την γλώσσα των νέων πριν 2 χρόνια. Επίσης, τί παίζει με διαλέκτους και ιδιώματα; (έχω και τον χαβά μου εγώ…). Παίζει ρόλο το συγκεκριμένο σώμα στρατού; (εύλογη η απάντηση φαντάζομαι…). Μπορεί να ελεγχθούν οι δημιουργοί τους; (και δεν αναφέρομαι μόνο στα κοινωνιολογικά τους στοιχεία, αλλά και στο τυχόν στάτους που μπορεί να έχουν μέσα στη συγκεκριμένη ομάδα).

    Πάντως, θα μ’ ενδιέφερε να μου πεις τα «σπάνια»…!

  10. > του Ε.Τ. Danielsen με θέμα «Lesbian Greek as a mirror of pre-puristic vernacular Greek» (εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα σχετικά με την παρουσία- ή μάλλον την απουσία- τουρκικών λέξεων από κάποια λεσβιακά κείμενα ως –χρονικού- δείκτη καθαρισμού της γλώσσας)

    Τον αρχικό μου ενθουσιασμό ελάττωσε η υπόθεση ότι οι λέξεις lesbian, λεσβιακός μάλλον χρησιμοποιούνται με τη γεωγραφική τους έννοια εδώ. Κρίμα, θα ήταν ό,τι πιο προχωρημένο θεματολογικά έχω συναντήσει στην ελληνική γλωσσολογία τα τελευταία χρόνια. 😉

    Επειδή έγινε λόγος για τη γλώσσα των στρατιωτών, δεν μπορώ να μην αναφέρω μία έκφραση (πιθανώς κρητική, αλλά δεν είμαι βέβαιος) που συνηθιζόταν μεταξύ των στρατιωτών στη Ρόδο: «Δεν την παλεύω.»,/I> Όταν την πρωτάκουσα μου φάνηκε σαν το πιο αλλόκοτο πράγμα που είχα ακούσει ποτέ στα ελληνικά. Αργότερα, βέβαια, τη συνήθισα – και τη μεταχειριζόμουν και ο ίδιος, η αλήθεια είναι, καμιά φορά.

  11. Όντως θα ‘ταν πολύ προχωρημένο, αγαπητέ hominid…! Πάντως, εμένα δεν πήγε εκεί το μυαλό μου και αυτό είναι πάντως καλό θεματάκι για μελέτη: λεξιλόγιο και συνυποδηλώσεις…

    Πάντως, η φράση «δεν την παλεύω» είναι πολύ συχνή πλέον στο λεκτικό των νέων. Προσωπικά την χρησιμοποιώ πολύ συχνά και την ακούω το ίδιο συχνά από συνομίληκους και μικρότερους από εμένα. Η κρητική της προέλευση είναι ενδιαφέρον ζήτημα…

  12. Από μια ματιά που έριξα στο Google (το οποίο, με συμφέρει-δεν με συμφέρει, εγώ το εμπιστεύομαι αρκετά σε τέτοιες περιπτώσεις), φαίνεται ότι έχεις δίκιο για το «δεν την παλεύω». Απλώς, επειδή το άκουγα συχνά στη Ρόδο από Κρητικούς στρατιώτες, αλλά και στην Κρήτη που έμεινα μετά για δύο χρόνια, είχα σχηματίσει την εντύπωση ότι είναι πιθανώς διαλεκτικό. Δεν έχω κάποιο άλλο στοιχείο ότι προέρχεται από εκεί η έκφραση.

  13. Αν το άκουγες μόνο από Κρητικούς, κάτι σημαίνει. Πάντως, έχει γενικευτεί, απ’ όπου κι αν ξεκίνησε.

  14. > Θα ήταν ενδιαφέρον να μελετηθεί κατά πόσο άλλες κοινωνιόλεκτοι -π.χ. γλώσσα νέων- επηρεάζουν σε κάποιο επίπεδο την γλώσσα των στρατιωτών.

    Δεν μπορώ να ξέρω από πού ξεκίνησε λ.χ. το «δεν σε χάλασε». Μου φαίνεται όμως πιο πιθανό να ξεκίνησε από τη γλώσσα των νέων και να γενικεύθηκε στη γλώσσα των στρατιωτών. Το ακούω και «έξω» (έχω κλείσει 3,5 χρόνια ελεύθερίας), αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό.

    > Επίσης, τί παίζει με διαλέκτους και ιδιώματα;

    Το μόνο που θυμάμαι αυτή τη στιγμή είναι ότι άκουγα ορισμένες λέξεις που συνηθίζονται σε βόρεια ιδιώματα, όπως τη λ. «παρτάλι», με τη μειωτική σημασία (για άνθρωπο, όχι για ρούχο). Αυτό ίσως οφείλεται στο ότι ορισμένοι αξιωματικοί ή στρατιώτες στη μονάδα όπου υπηρέτησα ήταν από τη Β. Ελλάδα.

    > Πάντως, θα μ’ ενδιέφερε να μου πεις τα «σπάνια»…!

    Στο κέντρο εκπαίδευσης, υπήρχαν κάτι αδέσποτα σκυλιά που ακολουθούσαν τον «περιπολάρχη» και τον βοηθό του, το λεγόμενο «περιπολόπουλο». Ένα παιδί τα είχε ονομάσει …»περιπολόσκυλα». Τη λέξη αυτή την άκουσα πολλές φορές, αλλά πάντα από το ίδιο παιδί! Δεν την έλεγε κανείς άλλος.

    Οι στρατιώτες συνηθίζουν να λένε λ.χ. ότι τους έμειναν «49 (ενν. μέρες) και σήμερα» (αντί 50) για να απολυθούν. Η θητεία μας, αν θυμάμαι καλά, διήρκεσε 414 μέρες. Ένα παιδί στο κέντρο τις πρώτες μέρες αναφώνησε: «410 και σήμερα» και μετά είπε μια έκφραση που δεν άκουσα ποτέ ξανά (ωστόσο βγάζει μερικά παραδείγματα στο google, οπότε μάλλον δεν την είχε επινοήσει ο ίδιος): «μια ζωή και σήμερα»! (δεν ξέρω αν λέγεται περιπαικτικά για τους μόνιμους, εμένα πάντως με συγκίνησε, γιατί την έλεγε στρατιώτης για τον εαυτό του και για όλους εμάς).

    Το παιδί που έλεγε τη λ. «περιπολόσκυλο» χρησιμοποιούσε και την έκφραση «τον πούλο, αρμ» («αρμ» είναι στρατιωτικό παράγγελμα). Αυτό το έλεγε κάθε φορά που μας τύχαινε κάτι δυσάρεστο. Και αυτό είδα ότι βγάζει μερικά αποτελέσματα, οπότε μάλλον κάπου θα το είχε ακούσει. Εγώ όμως θυμάμαι ότι μόνο αυτός το έλεγε!

  15. Ο πιο ενημερωμένος και κοντά στην πραγματικότητα κατάλογος με λέξεις και εκφράσεις των στρατιωτών είναι, από όσους έχω δει στο διαδίκτυο, αυτός εδώ (προς το τέλος της σελίδας):

    http://www.thiteia.org/Initials.htm

  16. >>Βασίλη,

    Δεν μπορώ να ξέρω από πού ξεκίνησε λ.χ. το “δεν σε χάλασε”. Μου φαίνεται όμως πιο πιθανό να ξεκίνησε από τη γλώσσα των νέων και να γενικεύθηκε στη γλώσσα των στρατιωτών. Το ακούω και “έξω” (έχω κλείσει 3,5 χρόνια ελεύθερίας), αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό.

    Πάντως αυτό είναι ένα ζήτημα: ποια είναι η γλώσσα-πηγή και ποια η γλώσσα-δέκτης σε τέτοιες περιπτώσεις; Είναι λιγάκι δύσκολο να μπορέσουμε να καθορίσουμε κάτι τέτοιο. Αλλά και μένα αν ρωτήσεις, πιστεύω ότι μάλλον από την γλώσσα των νέων πρέπει να εισήχθη και στην γλώσσα των στρατιωτών. Εκτός αν παίζει συγκεκριμένη επέκταση σημασίας του ρήματος που έχει να κάνει πρωτίστως με στρατιωτικό θέμα και μετά να γενικεύτηκε. Φαντάζομαι ότι μιλάμε για την ίδια ακριβώς σημασία; «δε σε χάλασε»= δε σε ενόχλησε/ ξενέρωσε;

    Επίσης, κάτι που παρατηρώ τελευταία από νέους και νέες, μιας και ανέφερες τη φράση «τον πούλο αρμ», σχετικά με τη λέξη «πούλο» ( 😳 ) είναι μία τάση αντικατάστασής της από τη λέξη «πουλί», ίσως επειδή είναι λιγότερο στιγματισμένη η τελευταία. Δηλαδή, έχω ακούσει τη φράση «το πουλί» ή «θα πάρει το πουλί» με ακριβώς την ίδια σημασία! Έχει πέσει στην αντίληψή σας άλλη τέτοια περίπτωση αντικατάστασης στιγματισμένης λέξης που ωστόσο έχει ακριβώς την ίδια σημασία;

    >>hominid,

    πολύ καλή η πηγή που παρέθεσες! 🙂

  17. > Φαντάζομαι ότι μιλάμε για την ίδια ακριβώς σημασία; «δε σε χάλασε»= δε σε ενόχλησε/ ξενέρωσε;

    Μαρία, ευχαριστώ για την απάντηση. Ναι, αυτή είναι η σημασία. Λεγόταν από τον Α στον Β, όταν στον Β συνέβαινε κάτι είτε δυσάρεστο είτε ευχάριστο. Λ.χ. μπορούσα να πω σε κάποιον «δεν σε χάλασε που σε έχωσαν αγγαρεία» (για να θυμηθώ και τον τίτλο της ανακοίνωσης), αλλά και «δεν σε χάλασε που πήρες άδεια» κτλ.

    Hominid, πράγματι ο κατάλογος όπου παραπέμπεις είναι κοντά στην πραγματικότητα. Ωστόσο, θα επισημάνω τα μόνα που δεν άκουσα ποτέ (αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν λέγονται):

    «Τα είδα όλα κωλυόμενα», «Λούι», «Το πλοίο της αγάπης»: αυτά τα τρία δεν τα άκουσα ποτέ κατά τη διάρκεια της θητείας μου. Ειδικά το «τα είδα όλα κωλυόμενα» το άκουσα για πρώτη φορά από μια φίλη μου το 2005, δύο χρόνια μετά την απόλυσή μου (θα είχε κανένα φίλο που υπηρέτησε σε άλλη μονάδα…).

  18. > Ο καθηγητής αναφέρθηκε στις καινοτομίες που θα έχει το συγκεκριμένο λεξικό, καινοτομίες που θα το διαφοροποιήσουν από τα προηγούμενα, σημαντικά εξίσου, λεξικά των Κριαρά, Μπαμπινιώτη και Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και αφορούν τον τρόπο κατάρτισης του λημματολογίου, τα ερμηνεύματα, τα παραδείγματα, την οικονομία στην παράθεση των σημασιών, τους υφολογικούς και σημασιολογικούς χαρακτηρισμούς κ.λπ.

    …Οι Αλεξανδρινοί ένιωθαν βέβαια
    που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.

    Αλλά η μέρα ήτανε ζεστή και ποιητική,
    ο ουρανός ένα γαλάζιο ανοιχτό,

    […]

    κι ενθουσιάζονταν κι επευφημούσαν,

    […]

    μ’ όλο που βέβαια ήξευραν τι άξιζαν αυτά,
    τι κούφια λόγια ήσανε αυτές οι βασιλείες…

    (Κ. Καβάφη, «Αλεξανδρινοί βασιλείς»)

  19. ΦΩΤΙΑ. Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ΤΗΣ

    Η ελληνική γλώσσα, και σίγουρα όχι μόνον αυτή, ξεκίνησε την πορεία της από την εποχή που ανακάλυψαν – έμαθαν να ανάβουν – την φωτιά οι άνθρωποί της. Αυτή την άποψη θα επιχειρήσω να στηρίξω με το παρόν άρθρο.

    Κατ’ αρχάς, η εκδοχή αυτή είναι καταχωρισμένη στην ελληνική μυθολογία. Πρόκειται για το κλέψιμο της φωτιάς του Διός και η απόδοσή της στους ανθρώπους από τον Προμηθέα. Προσέξτε παρακαλώ, πρόκειται για τον προ – μηθέα.
    Για να δούμε τι σημαίνει το -μηθεας. Προκύπτει σαφώς από το μα(ν)θάνω (α>η). Αλλά και ο μύθος από το μανθάνω κατάγεται. Μάθος >μύθος (α>υ, όπως σάρξ>σύρξ). Τι θα πει μύθος; Θα πει, ομιλία, λόγος, διήγημα, ιστορία, απόφαση, σκοπός, σχέδιο, συμβουλή, γνώμη και απόφθεγμα!
    Επίσης, μήτις (θ>τα) θα πει, σοφία, σύνεση, ευφυΐα, σύμβουλος… Και η Μούσα έχει την ίδια ρίζα. Μάλιστα πλην των άλλων γνωστών μούσα σημαίνει και το πρέπον, το προσήκον, η ευπρέπεια.
    Θα μου πείτε τι σχέση έχουν ολ’ αυτά με την φωτιά. Εμείς ξέρουμε ότι με την ανακάλυψη και την χρήση της φωτιάς ο άνθρωπος ανέπτυξε σιγά-σιγά την τεχνολογία.
    Εκτός που δεν θέλει να παραδεχτεί ο χοντροκέφαλος ο άνθρωπος ότι είναι ξάδελφος των πιθήκων, ξεχνά πολύ εύκολα ότι το είδος του έζησε κατά το ασυγκρίτως μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της ύπαρξής του ευρισκόμενο σε άκρως πρωτόγονη κατάσταση, όπως αποδεικνύουν όλα τα ευρήματα ανά τον κόσμο.
    Πριν λοιπόν ανακαλύψουν οι άνθρωποι το άναμμα της φωτιάς, μόλις έμπαιναν το σούρουπο στις σπηλιές τους, έπεφταν ξεροί στον ύπνο, μετά από τις ατέλειωτες ταλαιπωρίες της ημέρας, αφού ολημερίς έπρεπε να κυνηγούν το φαγητό τους. Μέσα στο σκοτάδι τι να δει και τι να πει και τι να συζητήσει κανείς.
    Όταν όμως τέλος πάντων έμαθαν να ανάβουν οι άνθρωποι τη φωτιά – βρέθηκαν πολλές τέτοιες μέσα σε σπηλιές, και φυσικά αυτό δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη – τότε το τοπίο άλλαξε άρδην. Τώρα με το φώς της φωτιάς άρχισε το μεγάλο ζόρι της συζήτησης. Από τη μια να εξιστορήσει κανείς τα παθήματα της προηγηθείσης ημέρας κι από την άλλη να καταστρώσει σχέδια για την επόμενη, ομού μεθ’ όλων των μελών της οικογένειας ή ομάδας.
    Για τον λόγο αυτόν φαίνεται ότι μύθος θα πει, ομιλία, λόγος, διήγημα, ιστορία, απόφαση, σκοπός, σχέδιο, συμβουλή, γνώμη. Βλέπετε ότι οι λέξεις σέρνουν πίσω τους ακόμη ολόκληρες ιστορίες. Διότι όλ’ αυτά συνέβαιναν μέχρι προχθές. Ναι, προχθές. Τόσο λίγο είναι το χρονικό διάστημα κατά το οποίο βγήκε ο άνθρωπος από τις σπηλιές, σε σχέση μ΄αυτό που ζούσε μέσα τους. Για να μη πω τώρα ότι πάρα πολλοί άνθρωποι, αν και ζουν πλέον εκτός σπηλαίων, συμπεριφέρονται χειρότερα κι από τους ανθρώπου που ζούσαν μέσα σ’ αυτές!
    Άναψε λοιπόν η φωτιά και μεταξύ των άλλων που φανερώθηκαν, φάνηκε αναγκαστικά και ο κομπασμός της γλώσσας. Αυτό κι αν είναι ζόρι. Κι αρχίσανε τα: καλά βρε ζώον τίποτα δεν κατάλαβες τόση ώρα που σου τα εξηγούσα με το νι και με το σίγμα; Ή τα: καλά γυναίκα, αυτό το παιδί μας είναι τελείως βόδι. Χαμπάρι δεν παίρνει από λόγια! Και χίλια μύρια παρόμοια. Από εκείνη την εποχή μάλλον βγήκε και το «άλλα λέει η θειά μ’ κι άλλ’ ακούν τ΄αυτιά μ’».
    Κοντολογίς, τώρα που υπήρχε χρόνος για κουβέντες, γύρω από την φωτιά, αναγκαστικά άρχισε να εμπλουτίζεται η γλώσσα και η εκφραστικότητά της. Μια φυσική και φυσιολογική εξέλιξη.
    Όμως η ιστορία αυτή, επί πλέον αποτυπώθηκε και στους χρόνους των ρημάτων. Για ποιο λόγο ονομάστηκαν ρήματα, δηλαδή λεγόμενα; Διότι αυτά αποτελούν τον σκελετό της κάθε γλώσσας. Χωρίς αυτά δεν μπορεί να γίνει συζήτηση, ενώ χωρίς τα επίθετα ή τα άρθρα γίνεται. Πώς όμως έγινε η συγκεκριμένη αποτύπωση;
    Όταν λοιπόν πάλευα να συντάξω το ετυμολογικό λεξικό (παρέχεται δωρεάν από την παρούσα ιστοσελίδα), μεταξύ των άλλων παρατήρησα ότι οι ρίζες των ρημάτων βρίσκονταν στην αρχέγονή τους μορφή, κυρίως στους παρελθόντες και μέλλοντες χρονικούς τύπους παρά στον ενεστώτα. Παράδειγμα; Τρώγω, β΄ αόρ. έ-τραγ-ον. Τυγχάνω, μελλ. τεύ-ξομαι. Και σε χίλιες δυο άλλες περιπτώσεις.
    Πώς εξηγείται το φαινόμενο αυτό; Νομίζω στις ανάγκες που έπρεπε να καλύψει πρωταρχικά η γλώσσα. Όταν εισέρχονταν οι πρωτόγονοι στη σπηλιά και κάθονταν γύρω από την φωτιά, σίγουρα άρχιζαν να διηγούνται τα παθήματα της μόλις παρελθούσας ημέρας. Άρα δια της χρήσης παρελθόντων χρόνων. Κατόπιν έπρεπε να συνεννοηθούν για τα της επαύριον. Άρα δια της χρήσης μελλόντων χρόνων των ρημάτων. Ο ενεστώτας ασφαλώς απουσίαζε διότι κανείς δεν θα μιλούσε γι’ αυτό που έκανε εκείνη τη στιγμή, αφού φαίνονταν.
    Η φωτιά φανέρωνε (φαίνω) και γύρω της μιλούσαν (φημί, έ-φα-ν, φάσκω). Για τον λόγο αυτόν τα δυο ρήματα φαίνω και φημί (=λέγω) έχουν την ίδια ρίζα και κοινούς χρονικούς τύπους.
    Να τι γράφω στο λεξικό:
    φάος [φάFος, ο πρωτόγονος άνθρωπος για να ανάψει φωτιά, αλλά και για να την διατηρήσει, έπρεπε να φυσά προς την εστία του πυρός τακτικά. Φουφού λέγεται ακόμα και τώρα η εστία του πυρός και το μαγκάλι. Μόλις δε ανάψει η φωτιά, φωτίζει (φά-ει) και φα-νερώνει τα γύρω της αντικείμενα. Γύρω από το φώ-ς της φω-τιάς αρχίζουν να ακούγονται οι φω-νές των ανθρώπων, για την περιγραφή των συμβάντων της προηγηθείσης ημέρας, φά-σκω = βεβαιώ, ισχυρίζομαι, προσποιούμαι (διότι η γλώσσα τους ήταν φτωχή και έπρεπε και δια προσποιήσεων να παραστήσουν κάποια συμβάντα). Η ρίζα φα- (φάσις = καταγγελία, λόγος και εμφάνιση) έχει την σημασία του φέρω στο φως, φανερώνω, φανερώνω δια του λόγου, καθιστώ γνωστό (βλ. φαίνω και φημί). Για τον λόγο αυτόν οι τύποι του παθητικού παρακειμένου του φημί και του φαίνω είναι ακριβώς ίδιοι. Το φαίνω συνδυάζει τα δύο ρήματα φάω και φημί, περιέχων και τις δύο έννοιες, αφού σημαίνει φέρω στο φως, δεικνύω, φανερώνω, παρέχω φως, εκθέτω (επί διανοημάτων), καταγγέλλω κάποιον, προδίδω, λέγω. Το φαύω (φάFω) παραπέμπει κατ’ ευθείαν στη φουφού, το φύσημα για το άναμμα της φωτιάς]- φως (αο>ω).
    Έπειτα απ’ όλ’ αυτά δεν θα ήταν και τόσο υπερβολικό λοιπόν να πούμε ότι η φωτιά είναι η μητέρα της γλώσσας.

    Σταύρος Βασδέκης
    Μαυροκορδάτου 31
    Σέρρες 62100
    Τηλ. 2321052462
    vasdekis@athriskos.gr

    Επιτρέπεται η αναδημοσίευση όλων των άρθρων δίχως την άδεια του συγγραφέα και χωρίς αναφορά στην πηγή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s