Τι κάνουν τα ζα;


Τι κάνουν τα ζα είπαμε;

Συζήτηση περί πραγματολογίας στον κατάλληλο τόπο, τον κατάλληλο χρόνο και με τους κατάλληλους συνομιλητές.

Update: 20/9/2007

Το συγκεκριμένο ηχητικό κείμενο είναι απόσπασμα από μία συζήτηση που είχε γίνει αρκετά χρόνια πριν στο σπίτι μου. Είναι από τις στιγμές εκείνες που χαίρεσαι να τις ζεις: 3 γενιές Απεραθιτών σ’ ένα σαλόνι, η πρώτη να μιλά και οι άλλες δύο να ακούνε -και αν έχουν και την τρέλα, να καταγράφουν επίσης… Το θέμα της συζήτησης είναι για τους «παλαιούς»… Ξεκινά ο ένας ομιλητής λέγοντας: «Οι πατεράδες μας και οι παππούδες μας δεν θα ξαναγεννηθούνε. Τέρμα!». Έτσι ξεκινά μία μεγάλη συζήτηση, όπου κάθε ομιλητής πρέπει να ρίξει τον «οβολό» των αναμνήσεών του στο τραπέζι της συζήτησης…

Στην προκειμένη τώρα περίπτωση, θα ήθελα να δούμε μεμονωμένα το κείμενο που επισύναψα και συγκεκριμένα τα δύο διαλογικά ζεύγη. Απομαγνητοφωνώ το κομμάτι που μ’ ενδιαφέρει εδώ:

Ο Μαργαριτο’ιώργης τώρα, είναι δυνατόν να γεννηθεί άνθρωπος σα dο Μαργαριτο΄ιώργη; Σα dο ‘έρο Σάκο, σα dο Δημητράκη, σα dο Μπεολοθέτη το Βώλο; Που είναι αυτοί οι άνθρωποι τώρα; Του ‘λεγες, «τι κάνουν τα ζα;», λέει, «βουρβουλιές», λέει, «πώς πάνε», λέει, «σε ρωτώ», «με τα τέσσερα»!

Αυτό που μου ήρθε στο μυαλό όταν άκουσα αυτά τα δύο διαλογικά ζεύγη για πρώτη φορά είναι ότι πρόκειται για ένα «σπάσιμο» της επικοινωνιακής διαδικασίας, για μία κατάφωρη παραβίαση της αρχής της συνεργατικότητας του Grice:

Κάνε τη συμβολή σου στο διάλογο έτσι όπως απαιτείται, τη στιγμή που εμφανίζεται και σύμφωνη με τον αποδεκτό σκοπό ή την κατεύθυνση της συνομιλίας στην οποία συμμετέχεις.

Θα έλεγα ότι εδώ κυρίως έχουμε να κάνουμε με την κατάφωρη παραβίαση ενός αξιώματος, συγκεκριμένα αυτό της συνάφειας, καθώς ο ομιλητής Α (Μαργαριτο’ιώργης) το εκμεταλλεύεται, δίνοντας μια απάντηση άσχετη με το θέμα συζήτησης (αποτυγχάνει ν’ ανταποκριθεί στον στόχο της ερώτησης του ομιλητή Β, που απλά ρωτά ποια είναι η κατάσταση των ζωών του και όχι κάτι άλλο): «Τί κάνουν τα ζα;» -«Βουρβουλιές». Ο ομιλητής Β προσπαθεί να θέσει πάλι τις προϋποθέσεις για την επίτευξη της επικοινωνίας: «Πώς πάνε σε ρωτώ», αλλά ο Α «αποτυγχάνει» για ακόμη μία φορά, με τρόπο κραυγαλέο, να τηρήσει το αξίωμα στο επίπεδο της έκφρασης: «Με τα πόδια».

Προφανώς η πρόθεσή του είναι να δημιουργήσει ένα υπονόημα, ξαφνιάζοντας τις αναμονές του συνομιλητή του. Ποιο όμως να είναι αυτό το υπονόημα; Από τη συνέχεια της συζήτησης φαίνεται πως η «απροθυμία» του Μαργαριτο’ιώργη ν’ ανταποκριθεί στην ερώτηση του συγχωριανού του δεν οφείλεται στο γεγονός ότι θέλει ν’ αποφύγει την ερώτηση, να ειρωνευτεί ή κάτι άλλο. Ο συγκεκριμένος χαρακτήρας ήταν γνωστός για την ετοιμολογία του, αλλά και για τα παιχνίδια με την γλώσσα. Κι εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα τέτοιο παιχνίδι, που στόχος του -φαντάζομαι- είναι να προκαλέσει γέλιο. Και μάλλον αυτός ο επικοινωνιακός στόχος επιτυγχάνεται…

Advertisements

2 thoughts on “Τι κάνουν τα ζα;

  1. Ασφαλώς επιτυγχάνεται. Αυτό δεν είναι και το φυσικό;
    Μην κοιτάς που στην Αθήνα στην εποχή μας δεν συναντά κανείς εύκολα τέτοιους ανθρώπους και τέτοια γλώσσα.
    Υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, αλλά δεν μπορούν να γελάσουν με την καρδιά τους, να πιούν κι ένα ποτήρι παραπάνω, να φορέσουν ό,τι θέλουν…
    Ο δήθεν καθωσπρεπισμός και ο νεοπλουτισμός, οι δυό μεγάλες βρωμιές της πρωτεύουσας, τους έχουν στερήσει την ελευθερία λόγου και έκφρασης!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s