Me, τέως… you, νυν…


Με τα ακουστικά στ’ αυτιά, απολαμβάνω (που λέει ο λόγος) τη μετάβασή μου στη σχολή. Η βελόνα του ραδιοφώνου του κινητού μου (αν είχε) είναι κολλημένη στα 103,3 FM. Πετυχαίνω, λοιπόν, τον Νίκο Μαστοράκη να σχολιάζει τα της επικαιρότητας, συγκεκριμένα τη μεταφορά μνημείων του Παρθενώνα στο νέο μουσείο και την πορεία στο κέντρο της Αθήνας από κατοίκους του Ελληνικού για το αεροδρόμιο. Κάποια στιγμή έκανε σχόλιο για ένα γλωσσικό λάθος των δημοσιογράφων της τηλεόρασης [για το ρήμα «απαθανατίζω», που συνήθως το λέν(μ)ε και το γράφουν(μ)ε «αποθανατίζω»] και κει που έχω αφεθεί κοιτάζοντας απ’ το παράθυρο του λεωφορείου, οι γλωσσολογικοί μου αισθητήρες (μην αναρωτιέστε, είναι η ώρα δύσκολη) πιάνουν τη φράση «το τέως αεροδρόμιο».

me.gif

«Ώπα», σκέφτηκα, «Τέως; Τέως αεροδρόμιο; Λέμε δηλαδή και νυν αεροδρόμιο;». Κάτι δεν μου πήγαινε καλά. Μου φάνηκε τόσο «ατυχής» ονοματική φράση, που θα έβαζα το χέρι μου στη φωτιά ότι πρόκειται για «λάθος». Και μάλιστα, τί ειρωνεία, ένα λάθος από έναν άνθρωπο που πριν από λίγα λεπτά διόρθωνε ένα λάθος άλλων συναδέλφων του.

Όταν επέστρεψα, επειδή «μ’ έτρωγε», ψάχνω στο λεξικό Τριανταφυλλίδη και στο λήμμα «τέως» έχει το εξής ερμήνευμα:

τέως [téos] E (άκλ.) : που ήταν αμέσως πριν από το σημερινό ή που είναι ο τελευταίος της σειράς· (πρβ. πρώην): O ~ πρωθυπουργός. O ~ βασιλιάς. H ~ σύζυγος. || (ως ουσ. και στα τρία γένη, προφ.): Oι δηλώσεις του ~.

αλλά και το λεξικό Μπαμπινιώτη γράφει το εξής:

επίρρ. (λόγ.) έως πριν από λίγο χρόνο, ακριβώς προηγουμένως: ο ~ βασιλέας || ο νέος υπουργός διαχώρισε τη θέση του από τον ~ (ενν. υπουργό).

Σημειώνει μάλιστα ότι δηλώνει -μαζί με το «πρώην»- μπροστά από ονόματα αξιωμάτων ή επαγγελμάτων ότι η άσκηση τού αναφερόμενου επαγγέλματος ή αξιώματος τοποθετείται στο παρελθόν, ότι δεν ισχύει πλέον.

Δεν μένω εκεί… λέω, ας γκουγκλίσω και λίγο μπας και η χρήση αυτή αρχίζει και αυξάνεται και απλά δεν έχει περαστεί στα λεξικά… γκούγκλισα λοιπόν και βρήκα 7 μόνο αποτελέσματα για τη φράση «τέως αεροδρόμιο»… Νομίζω πως είναι μία στατιστικώς βάσιμη ένδειξη ότι αυτή η χρήση δεν έχει περάσει ακόμα ως σύμπλοκο στην ΚΝΕ, ακόμα κι αν χρησιμοποιείται από ανθρώπους που μιλούν «σωστά ελληνικά»…

Τελικά, οι γλωσσικοί μου αισθητήρες καλά λειτούργησαν…

Advertisements

16 thoughts on “Me, τέως… you, νυν…

  1. Γκούγκλισα και τη φράση «πρώην αεροδρόμιο» και βρήκα περισσότερα αποτελέσματα (802 τον αριθμό). Δεν θα το χαρακτήριζα «βαρβάτο» ως στατιστικό δείγμα, αλλά σε σύγκριση με τα 7 αποτελέσματα του «τέως αεροδρομίου», νομίζω πως λέει κάτι…

  2. (Προσωπικά από τον τέως υπολογιστή μου δεν έμεινα ικανοποιημένη και από του νυν θα σας γράφω με τον νυν).
    Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου και προσθέτω ότι το «δημοσιογράφος» – όπως και πολλά άλλα βέβαια – είναι σχετικό…

  3. Σαφώς είναι σχετικό, καθώς επίσης και απλώς δηλωτικό, καθόλου δε ουσιαστικό!

    Υ.Γ. Έχω και γω να μετράω μπόλικους «πρώην» υπολογιστές, μάλιστα ο «νυν» αρχίζει και τσινάει στα βασανιστήρια που του κάνω. Τον βλέπω να με παρατά οσονούπω και να γίνεται «τέως»…

  4. Εγώ, ο τέως wordpressίτης και νυν ανεξάρτητος πελαγοδρόμος στα ιστολόγια (πως τα μιλάω τα σαρτζετακικά, ε;) έχω μια χαζή απορία: η λέξη «τέως» κανονικά δεν αφορά αποκλειστικά και μόνο πρόσωπα και επαγγέλματα; Το ρωτάω αυτό διότι η διευκρίνηση του Μπάμπη Νιώτη δεν ξεκαθαρίζει απόλυτα αυτό το σημείο. Εννοείται ότι και το «πρώην» αφορά στον ίδιο βαθμό την απόδοση ταυτότητας εκτός από τη χρονική χροιά, αλλά και πάλι το «πρώην αεροδρόμιο» είναι γελοία έκφραση. Τι θα λέω δηλαδή για τον παλιό υπολογιστή μου, το «πρώην λάπτοπ μου»;

    Σας έχω κι ένα διαμαντάκι εις διπλούν:
    http://www.e-tipos.com/newsitem?id=13107

  5. Καλώς ήρθες (νυν και αεί) τελεολογικέ!

    Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο ανέβασα αυτό το μικρό ποστ… γιατί και μένα «σκαλώνει αγρίως» (πως τα μιλάω έτσι να νεολαίϊκα, ε; ) το γλωσσικό μου αισθητήριο στο τί συνδυαστικές δυνατότητες έχουν τα «τέως» και «πρώην».

    Η σημείωση, που κάνει ο Μπαμπινιώτης για το ζήτημα αυτό, αναφέρεται αποκλειστικά στον συνδυασμό αυτών των λέξεων με ονόματα αξιωμάτων και επαγγελμάτων. Επικεντρώνεται κυρίως στη διαφορά χρήσης τους σχετικά με την χρονική τους αναφορά («πρώην»= ο παλιότερος, αυτός που τοποθετείται κάπου στο παρελθόν αόριστα – «τέως»=ο τελευταίος στη χρονική ακολουθία, ο πρόσφατος, ο μέχρι πριν από λίγο). Τα παραδείγματα που δίνει στη συγκεκριμένη σημείωση έχουν να κάνουν με αξιώματα: τέως νομάρχης, πρώην βουλευτής, πρώην διοικητής, τέως βασιλιάς. Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, στα παραδείγματά του, επίσης χρησιμοποιεί αξιώματα (τέως πρωθυπουργός, τέως βασιλιάς), αλλά και νομικούς όρους (τέως σύζυγος). Έχεις δίκιο ότι δεν διευκρινίζεται καθαρά ότι αυτές οι λέξεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για πρόσωπα. Ωστόσο, νομίζω πως, στην πλειονότητά τους, οι χρήστες της Ελληνικής χρησιμοποιούν αυτά τα 2 επιρρήματα μέσα σε αυτό μόνο το λεξιλογικό-σημασιολογικό πλαίσιο: τέως/ πρώην (+ έμψυχο) (+ιδιότητα). Ίσως να κάνω και λάθος, δεν το εχω ψάξει ενδελεχώς!

    Πάντως, εδώ και μία βδομάδα περίπου, δεν σταματώ να ρωτώ φίλους και γνωστούς πώς τους ακούγεται η φράση «το τέως αεροδρόμιο του Ελληνικού». Όλοι ανεξαιρέτως μου απαντούν πως δεν στέκει ως φράση και ότι το «τέως» δεν ταιριάζει γιατί κυρίως συνδυάζεται με πρόσωπα. Η φράση «το πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού» θεωρούν πως είναι πιο δόκιμη συγκριτικά, ότι τους ακούγεται πιο εύκολα. Η φράση, ωστόσο, «το παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού» είναι αυτό που τους εκφράζει σε απόλυτο βαθμό.

    Πάω να δω τώρα το διαμαντάκι που μου επισύναψες!

  6. Κι εγώ «παλιό αεροδρόμιο» θα το έλεγα.
    Και αναρωτιέμαι μήπως μασκαρεύτηκε σε «τέως» λόγω ευπρεπισμού.

    Γενικότερα, δεν ξέρω κατά πόσο στην πράξη
    ισχύει η διάκριση ανάμεσα σε «πρώην» και «τέως»,
    δηλαδή αν στην καθημερινή χρήση λέμε «τέως» μόνο τον αμέσως
    προηγούμενο και «πρώην» τους άλλους. Εγώ να πω
    την αμαρτία μου το «τέως» το χρησιμοποιώ μόνο
    για τον Κοκό και σκέτο. «Ο τέως».

    Και φαντάζομαι όταν λέμε «η πρώην μου», «ο πρώην μου»,
    το λέμε συνήθως για το αμέσως προηγούμενο αντικείμενο του
    πόθου μας -και κανείς δεν μας διορθώνει να μας
    πει «εννοείς την τέως σου».

  7. Εξαπλώνεται με ταχύτητα το σαράκι του τεωςνυνπρώην, από βιβλιοφιλική ιστοσελίδα η ερώτηση προς συγγραφέα:

    σε τι διαφέρουν η πριν και η νυν δουλειά σου;

    Τα χάπια μου…

  8. >>Κε Σαραντάκο,

    Και γω αναρωτήθηκα το ίδιο με σας, αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω πώς να το εξακριβώσω. Να σας πω την αλήθεια, δεν θέλω και πολύ να ξεκινήσω μία μικρή έρευνα με ερωτηματολόγια…

    Προς το παρόν, και ύστερα από προτροπή του αγαπητού φίλου Φοινικιστή, συγκεντρώνω κάποιο υλικό για να δω τί ακριβώς γίνεται μ’ αυτά τα 2 επιρρήματα, κυρίως όμως με το «τέως». Εχουν πέσει στην αντίληψή μου και κάποιες άλλες «ατυχείς» -κατά την ταπεινή μου άποψη- φράσεις, όπως «το τέως πάρκινγκ του Δήμου», «το τέως εθνικό Στάδιο Καβάλας», «το τέως Δημοτικό Σχολείο Πετρωτού» κ.λπ. Παρατηρώ ότι το συγκεκριμένο επίρρημα χρησιμοποιείται με την χρονική του σημασία, έχει χάσει όμως την εξειδικευτική του λειτουργία και τον συνδυαστικό του περιορισμό.

    Εγώ να πω την αμαρτία μου το “τέως” το χρησιμοποιώ μόνο για τον Κοκό και σκέτο. “Ο τέως”

    Νομίζω πως εδώ η πραγματολογική πληροφορία είναι προφανής! Δεν θα μου φαινόταν περίεργο, αν έβλεπα και σε λεξικό, στο λήμμα «τέως», τη σημασία «ο τελευταίος βασιλιάς της Ελλάδας Κωνσταντίνος μπλα μπλα…». 🙂

    Και φαντάζομαι όταν λέμε “η πρώην μου”, “ο πρώην μου”, το λέμε συνήθως για το αμέσως προηγούμενο αντικείμενο του πόθου μας -και κανείς δεν μας διορθώνει να μας πει “εννοείς την τέως σου”.

    Σωστά σημειώνετε ότι πλέον ο διαχωρισμός αυτών των δύο επιρρημάτων δεν γίνεται.

    >>JustAnotherGoneOff,

    Εξαπλώνεται με ταχύτητα το σαράκι του τεωςνυνπρώην, από βιβλιοφιλική ιστοσελίδα η ερώτηση προς συγγραφέα:

    σε τι διαφέρουν η πριν και η νυν δουλειά σου;

    Τα χάπια μου…

    Συμβαίνουν και στις καλύτερες οικογένειες!!! 😛 Ομολογώ πως και αυτό πρώτη φορά το ακούω/ διαβάζω!

  9. Έτυχε να τον ακούσω κι εγώ αυτόν τον απαίσιο τύπο, το Μαστοράκη, και μου την έσπασε η παρατήρησή του για το «αποθανατίζω-απαθανατίζω». 4 έψιλον είναι πάρα πολλά και είναι φυσικό που αναπτύχθηκε ένα όμικρον στη μέση. Μπορεί να μην το γράφω στις μεταφράσεις μου, γιατί θεωρείται λάθος, και μπορεί κάποιες φορές να μην το λέω, αν θεωρώ πως ο συνομιλητής μου είναι μορφωμένος και θα με κακοχαρακτηρίσει, αλλά αν μιλάω αβίαστα ή με μη μορφωμένους, το λέω και το χαίρομαι.

    Τώρα, για το «τέως αεροδρόμιο», συμφωνώ φυσικά ότι το απλό και σωστό είναι το «παλιό αεροδρόμιο», όπως το λέει ο καθένας. Αλλά δεν θεωρώ έγκλημα το «τέως», και κυρίως θεωρώ σχολαστική και κομμάτι αποπροσανατολιστική τη διαμάχη τέως/πρώην. Δεν το θεωρώ έγκλημα, όπως είπα, γιατί πρόκειται για προφορικό λόγο και η παράβαση (από τα έμψυχα στα άψυχα) είναι πταισματική και όχι πλημμεληματική. Φυσικά, έχεις απόλυτο δίκιο στο ότι ο συγκεκριμένος δεν δικαιούται «δια να ομιλεί», όταν πριν από δύο κουβέντες είχε ειρωνευτεί από μικροφώνου τούς άλλους που έλεγαν «αποθανατίζω», το οποίο για μένα είναι συγκριτικά πολύ πιο σωστό απ’ ό,τι το «τέως αεροδρόμιο».

  10. “αποθανατίζω-απαθανατίζω”. 4 έψιλον είναι πάρα πολλά…

    Συγνώμη, ήθελα να πω: «4 άλφα είναι πάρα πολλά»

  11. Προσωπικά, αυτό το «λάθος» το επιτρέπω στον εαυτό μου!! (για το «απαθανατίζω») Με δυσκολεύει άφανταστα η προφορά της συγκεκριμένης λέξης και ως ομιλήτρια δεν διανοούμαι να πιέζομαι για την αποφυγή του τάχατις «λάθους»…

    Σχετικά με το «τέως»/»πρώην», αν θες την ταπεινή μου άποψη, πιστεύω πως βρισκόμαστε σε μία μεταβατική φάση σημασιολογικής ίσως αλλαγής… προς το παρόν, απλά παρατηρούμε… Αυτός άλλωστε ήταν και ο σκοπός αυτού του ποστ… Αυτό που ακούγεται κάπως ανοίκειο, στην παρούσα φάση, μπορεί και να παγιωθεί σε λίγο καιρό.

  12. Διαβάζοντας τις Γλωσσογραφίες, βρήκα το εξής εδάφιο:

    » Δεν είναι δυνατόν να επινοούνται διαφορές μεταξύ του ‘τέως’ και το [sic] ‘πρώην’, διαφορές ανύπαρκτες για τους ομιλητές της ελληνικής, και να εξυπακούεται ότι η τάχα μου ‘σύγχυση’ των δύο επιρρημάτων είναι λάθος! »

    σε ανάρτηση δημοσιευμένη στις 22/7/07, άρα πριν από τη δική σου αρχική ανάρτηση:

    http://epanagiotidis.blogspot.com/2007/07/blog-post_22.html

    Καλή χρονιά με υγεία!

  13. Τις Γλωσσογραφίες τις διαβάζω ανελειπώς και γω 🙂 , αν και το συγκεκριμένο άρθρο -πώς μου ξέφυγε- το διάβασα αφού είχα ανεβάσει το δικό μου σημείωμα. Πάντα εύληπτος και μεστός ο λόγος του Κου Παναγιωτίδη! Και δεν έχω παρά να συμφωνήσω με όσα σημειώνει.

    Βέβαια σχετικά με το τέως και το πρώην και τις συνδυαστικές τους δυνατότητες, πιστεύω πως θα πρέπει να γίνει μια μικρή έρευνα με σώματα κειμένων, για να δούμε τί γίνεται…

    Καλή χρονιά και σε σένα!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s