Και ένα δώρο για το καλό… οι αχτυπάλοι στ’ Απεράθου της Νάξου


Πληροφορητής: Γιάννης Πρωτονοτάριος (Πατακο’ιάννης).
Τόπος – Χρόνος: Απεράθου Νάξου, Αύγουστος 2010.
Πηγή: Προσωπικό αρχείο Μ. Ξεφτέρη σχετικά με το απεραθίτικο ιδίωμα.

Ο αχτύπαλος είναι όρος της φυτολογίας, όπως τουλάχιστον απαντά στ’ Απεράθου της Νάξου, πιο συγκεκριμένα (και όσο μπορώ να αποδώσω και γω πιο πιστά τον όρο, καθότι δεν είμαι ειδική) είναι ένα είδος γόνου της συκιάς, ο οποίος γονιμοποιεί το δέντρο, αλλά ο ίδιος δεν γίνεται σύκο παρά κάποια στιγμή πέφτει. Θεωρείται, δηλαδή, ότι δεν φελά, δεν αξίζει δηλαδή…

Η λέξη, ωστόσο, χρησιμοποιείται και μεταφορικά… και αναφέρεται σε ανθρώπους που δεν φελούν, δεν αξίζουν, που είναι ζαβήδες

Σκοποί και τραγούδια τ’ Απεράθου (μέρος 4ο): τ’ απεραθίτικα κάλαντα


Κάλαντα με τζαμπουνοντούμπακα, κάμποσα χρόνια πριν, εν Αθήναις... (Πηγή: Κεφαλληνιάδης, Ν. Η Απείρανθος (Ιστορία - Μνημεία - Λαογραφία). Έκδοση Πολιτιστικού Λαογραφικού Ομίλου Απειράνθου, Αθήνα 1985, σελ. 375).

Στ’ Απεράθου της Νάξου, οι παραμονές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων δεν ξέφευγαν από ένα εθιμικό τυπικό -αμιγώς κοσμικό- που είχε ως στόχο την αλληλογνωριμία και τις στενές σχέσεις των μελών της απεραθίτικης κοινότητας αλλά και τη γενικότερη γνώση των κοινωνικών δεδομένων από τα μέλη της (Γιαννούλης 2009: 306): όλα τα απεραθιτόπουλα, παρέες παρέες, ότι άρχιζε να σκοτεινιάζει, έβγαιναν στις γειτονιές του χωριού για να πουν τα κάλαντα. Μόλις έφταναν στο κατώφλι του κάθε σπιτιού ρωτούσαν τον νοικοκύρη ή την νοικοκυρά «Είναι με το θέλημα;», ζητώντας τους, ουσιαστικά, την άδεια για να ξεκινήσουν. Αν οι νοικοκυραίοι απαντούσαν θετικά, τότε τα παιδιά άρχιζαν να τραγουδούν τα γνωστά και πανελληνίως καθιερωμένα κάλαντα («Χριστός γεννάται σήμερον…», «Άης Βασίλης έρχεται…», «Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά…»), τα οποία όμως γρήγορα προσπερνούσαν, για να αρχίσουν να τραγουδούν, πάνω στον σκοπό των καλάντων, αυτοσχέδια δίστιχα, κυρίως παινέματα, που είχαν ταιριάξει μερικές μέρες νωρίτερα οι μητέρες των παιδιών, λαμβάνοντας βέβαια υπόψη τα σπίτια που θα επισκέπτονταν (Οικονομίδης 1991: 49· Ζευγώλης 2006: 58· Γιαννούλης 2009: 305-6). Εκτός από τα παιδιά, μετά το δείπνο, έβγαιναν και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, επίσης παρέες παρέες, με βιολιά και έλεγαν τα κάλαντα μέχρι το πρωί. Σε κάθε παρέα έπρεπε να υπάρχει ένα καλός στιχοπλόκος, ο οποίος θα αυτοσχεδίαζε τα δίστιχα που θα τραγουδιόνταν σε κάθε σπίτι. Συνήθως, όμως, ξεκινούσαν με το εξής δίστιχο (Ζευγώλης 2006: 58):

Αν είναι με το θέλημα και με τον ορισμό σας
Άης Βασίλης έρχεται νά ‘μπει στ’ αρχοντικό σας.

Συνέχεια

Έμμετρες… μνήμες των παλιών καιρών στ’ Απεράθου


Καραβάς, Απεράθου (Φωτογραφία: Ματθαίος Μπουγιούκας, πηγή: http://www.facebook.com/photo.php?fbid=7101508390&set=o.8036945422)

Εκείνα τα Χριστούγεννα…

Εγέρασα στην ξενητιά κι αναπολώ με πόνο
εκείνα τα Χριστούγεννα, που είχα ζήσει στο χωριό
απλά, αλλά με νόημα των παιδικών μου χρόνω’.

Πάντοτε τις παραμονές δουλεύαμε απ’ την αυγή
όσο να βγούνε τ’ άστρα,
γιατί η απεραθίτισσα αλλά και η νησιώτισσα,
δεν την κουράζει η δουλειά, πεθαίνει για την πάστρα.

Πάντοτε την παραμονή, την καμινάδα ασπρίζαμε
και της αυλής μας τους αρμούς, κι όλα τα σκαλοπάτια
χόρταιναν πάστρα κι ομορφιά τα παιδικά μου μάτια.

Η θεία μου εζύμωνε στο φούρνο το δικό μας
κι ο τόπος μοσχοβόλαγε απ’ του χωμιού τη μυρωδιά,
αυτήν την όμορφη βραδιά κι απ ‘το Χριστόψωμό μας.

Από βραδύς την κόττα μας την έβραζε
σ’ αλαφρωτό και πήλινο τσικάλι
και με τη στάχτη έχωνε τη χόβολη
για να βαστά να ζεστάνει πάλι.

Εκράταγε στο χέρι της ένα φανάρι όμορφο και καθαροπλυμένο.
Και άλλοι για να φέγγουνε, έπαιρναν απ’ την παραστιά
γιατί ήταν έξω σκοτεινά ένα δαυλό αναμμένο.

Φεύγαμε για την εκκλησιά και η καμπάνα χτύπαγε
μέσα στην Άγια Νύκτα
μα τόσο κατανυκτικά, που το γλυκό αντίλαλο
πάντοτε τα Χριστούγεννα μέσα στ’ αυτιά μου είχα.

Τότε εμείς δεν είχαμε φώτα και μεγαλεία
είχαμε μια γκαζόλαμπα και λύχνο με φυτίλι
υπήρχαν όμως άνθρωποι μ’ αγάπη και αλληλεγγύη
και συγγενείς και φίλοι.

Δεν είχε τηλεόρασι και ράδιο να παίζη
μα κάθονταν η φαμελιά μ’ αγάπη και με σεβασμό
κι αληθινό ενθουσιασμό σ’ αυτό το πεντακάθαρο
και γιορτινό τραπέζι.

Γι’ αυτό λοιπόν δεν ξέχασα ποτέ τα χρόνια εκείνα
κι ας είμαι τώρα πια γριά,
γιαγιά μ’ εγγόνια και παιδιά
σαραντατρια χρόνια πια, που ζω μες στην Αθήνα.

Σοφία Κατινά (Αρφανή), Ναξιακό Μέλλον, Δεκέμβριος 1973

Από το βιβλίο Απείρανθος (Ιστορία – Μνημεία – Λαογραφία) του Νίκου Α. Κεφαλληνιάδη (Έκδοση Πολιτιστικού Λαογραφικού Ομίλου Απειράνθου, Αθήνα 1985, σ.σ. 449-450.).

Ειρήνη Ι. Μάρκου (Βοντορήνη)


Βοντορήνη 00Η Ειρήνη Ιωάννη Μάρκου (Βοντορήνη) γεννήθηκε το 1917 στ’ Απεράθου κι εκεί φοίτησε στο Δημοτικό σχολείο και στις δύο τάξεις του Ελληνικού. Παντρεύτηκε 16 χρονών και απέκτησε 8 [sic] παιδιά. Υπήρξε μυλωνού, υφάντρα, ράφτα, μαμή και μοιρολογίστρα. Όταν τα παιδιά της μεγάλωσαν,  ξενιτεύτηκε στην Αθήνα και για να τα ζήσει αναγκάστηκε να δουλέψει καθαρίστρια και παραδουλεύτρα. Το 1980 δημοσίευσε την πρώτη ποιητική συλλογή της, «Τα σαράντα κοχλίδια», συλλογή την οποία βράβευσε η Ακαδημία Αθηνών.

Βράβευση της Ειρήνης Ι. Μάρκου (Βοντορήνης) από την Ακαδημία Αθηνών, για τ

Βράβευση της Ειρήνης Ι. Μάρκου (Βοντορήνης) από την Ακαδημία Αθηνών, για τη ποιητική συλλογή της, «Τα σαράντα κοχλίδια» (1980).

Εργογραφία

Τα σαράντα κοχλίδια, ποιήματα, 1980.
Η ανάσα του Αιγαίου, ποιήματα, 1981.
Το Απείραχτο, ποιήματα, 1981.
Τ’ ανεμόμυλου το τέλος, ποιήματα, 1983.
Η φωνή της Ειρήνης, ποιήματα, 1987.
Ψάχω να δω μες στ’ άθωρο, α’ τόμος, 1984· β’ τόμος 1994· γ’ τόμος 2003.

Από το βιβλίο: Απεραθίτες Συγγραφείς, Ίδρυμα Νίκου Νικ. Γλέζου, Αθήνα 2010, σελ. 86.

Ευχαριστούμε θερμά τον/την 01VANKO, ο οποίος ανέβασε αυτά τα δύο διαμάντια στο youtube.

Η Βοντορήνη έφυγε στις 24 Αυγούστου 2010, πλήρης ημερών, και αναπαύεται στο κοιμητήριο του Περιστερίου.

Συναφείς σύνδεσμοι
Έφυγε από τη ζωή η μεγάλη λαϊκή ποιήτρια, Ειρήνη Μάρκου
«Bοντορήνη»
Μνήμη Ειρήνης Μάρκου (Βοντορήνης) της Απεραθίτισσας

Πηγή φωτογραφιών: Ειρήνη Μάρκου (Βοντορήνη) Λαϊκή ποιήτρια

Διακήρυξη κατά της λογοκλοπής στην Ανώτατη Εκπαίδευση


ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ
ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΚΛΟΠΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΗΜΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ

Οι υπογράφοντες, μέλη Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (Α.Ε.Ι.) κι Ερευνητικών Κέντρων της Ελλάδας και του εξωτερικού, καθώς και διδάκτορες αυτών των Ιδρυμάτων, διαπιστώνουμε τα παρακάτω:

  • Η λογοκλοπή, δηλαδή η ιδιοποίηση πνευματικής ιδιοκτησίας άλλων, είναι πράξη ηθικά ανεπίτρεπτη και παράνομη στις σύγχρονες πολιτισμένες κι ευνομούμενες κοινωνίες.
  • Με θλίψη και αυξανόμενη ανησυχία παρακολουθούμε τη διάδοση κι εξέλιξη της λογοκλοπής σε απαράδεκτα ευρεία κλίμακα μέσα στην ελληνική Ανώτατη Εκπαίδευση, σε επίπεδο προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψηφίων διδακτόρων και πανεπιστημιακών δασκάλων.
  • Η αντιμετώπιση των καταγγελιών για λογοκλοπή από τα αρμόδια όργανα των Α.Ε.Ι. δεν είναι η ενδεδειγμένη. Σπάνια επιβάλλονται οι προβλεπόμενες κυρώσεις στους παραβάτες, τόσο για την πράξη αυτή καθαυτή όσο και για την ιδιοποίηση ξένου επιστημονικού έργου με σκοπό την προσωπική πανεπιστημιακή ανέλιξη.
  • Η πλημμελής αντιμετώπιση της λογοκλοπής στο χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης ενθαρρύνει τη διάδοσή της, καταρρακώνει τη διαφάνεια και την αξιοκρατία, αμαυρώνει την εικόνα του δημόσιου Πανεπιστημίου στα μάτια της κοινής γνώμης, αποθαρρύνει άξιους επιστήμονες από τη διεκδίκηση πανεπιστημιακών θέσεων, εξωθεί τους θιγόμενους στην αναζήτηση της δικαίωσής τους εκτός Α.Ε.Ι. και συντηρεί την εικόνα της διαφθοράς του χώρου μας στα μάτια της ελληνικής κοινωνίας.

Ως πνευματικοί άνθρωποι του τόπου δεν μπορούμε να μείνουμε αδιάφοροι απέναντι σ’ αυτή την επικίνδυνη κατάσταση. Με αίσθημα ευθύνης απέναντι στο λειτούργημά μας, στην ελληνική παιδεία και στον ελληνικό λαό, ζητούμε:

  • Μηδενική ανοχή σε φαινόμενα λογοκλοπής, οποιασδήποτε μορφής και σοβαρότητας.
  • Καθιέρωση μαθημάτων, σεμιναρίων, ημερίδων ή άλλων μορφών διάδοσης των κανόνων δεοντολογίας στην έρευνα και στη συγγραφή επιστημονικών έργων.
  • Καθιέρωση μηχανισμών ελέγχου της πρωτοτυπίας των παραγόμενων πνευματικών έργων.
  • Προσθήκη στον Εσωτερικό Κανονισμό ή Κώδικα Δεοντολογίας κάθε Α.Ε.Ι.
  1. της ρητής απαγόρευσης και καταδίκης της λογοκλοπής και της αναγνώρισής της ως αυτοτελούς και διαρκούς πειθαρχικού αδικήματος που αποδεικνύει έλλειψη ακαδημαϊκού ήθους κι επισύρει σοβαρότατες κυρώσεις,
  2. της υποχρέωσης των οργάνων (Πρυτάνεων, Προέδρων, εκλεκτορικών σωμάτων, εισηγητικών επιτροπών κ.ά.) να εξετάζουν όσες καταγγελίες για λογοκλοπή δέχονται, να αποφαίνονται αιτιολογημένα και χωρίς καθυστέρηση για τη βασιμότητα ή όχι κάθε καταγγελίας και να προβαίνουν αμέσως, αυτοτελώς ή μέσω παραπομπής στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα, στις προβλεπόμενες ενέργειες.

Academics Against Plagiarism