Παρουσίαση βιβλίου Απεραθίτες Συγγραφείς


Απεραθίτες Συγγραφείς, Ίδρυμα Νίκου Νικ. Γλέζου, Αθήνα 2010.

Κείμενο παρουσίασης του βιβλίου Απεραθίτες Συγγραφείς του Ιδρύματος Νίκου Νικ. Γλέζου. Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 2011, στο Πνευματικό Κέντρου του Δήμου Γαλατσίου. Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύντομη παρουσίαση που επιμελήθηκα και εκφώνησα, προλογίζοντας τον βασικό ομιλητή κ. Μανώλη Γλέζο.

Πρόλογος

Σας καλημερίζω με τη σειρά μου και σας καλωσορίζω στην παρουσίαση του βιβλίου Απεραθίτες Συγγραφείς του Ιδρύματος Νίκου Νικ. Γλέζου. Πριν συνεχίσω με την παρουσίαση, θα ήθελα πρώτα απ’ όλα να ευχαριστήσω τον Σύλλογο Φίλων Μουσείων και Βιβλιοθήκης Νίκου Νικ. Γλέζου για την τιμητική πρόσκληση που μου έκανε να προλογίσω το συγκεκριμένο βιβλίο, το οποίο, μπορώ να πω, ότι μόλις το πήρα στα χέρια μου, τέλη Αυγούστου του 2010, το διάβασα μονομιάς –και όχι μόνο μία φορά!– και το έχω ως έναν πολύ βασικό βιβλιογραφικό οδηγό για την έρευνά μου πάνω στο απεραθίτικο ιδίωμα και τη λαογραφία του χωριού μας.

Λίγα λόγια για τον επιμελητή της έκδοσης, κ. Μανώλη Γλέζο

Επειδή το θέμα της παρουσίασης σήμερα αφορά τους απεραθίτες συγγραφείς, δεν θα μπορούσα να ξεκινήσω χωρίς να επισημάνω την ίδια τη συγγραφική παρουσία του Μανώλη Γλέζου ο οποίος μαζί με τη Βασιλική Δημητροκάλλη επιμελήθηκαν την έκδοση αλλά και τις γενικότερες προσπάθειες που έχει κάνει στον πολύπαθο χώρο του βιβλίου, των εκδόσεων και του Τύπου. Πρόκειται για μια καθόλου αμελητέα έκφανση της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του, η οποία πρωτοπαρουσιάζεται ήδη από το 1942 και συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα.

Ο Μανώλης Γλέζος διατελεί συντάκτης, αρχισυντάκτης, εκδότης και διευθυντής της εφημερίδας «Ριζοσπάστης» από το 1945 έως και το κλείσιμο της εφημερίδας από τις ελληνικές αρχές τότε, ενώ το 1956 ορίζεται διευθυντής της εφημερίδας «Αυγή». Στη φυλακή και στην εξορία παραδίδει μαθήματα δημοσιογραφίας στους συγκρατούμενους και συνεξόριστούς του. Εκδίδει το εβδομαδιαίο περιοδικό «74-75», την εφημερίδα «Τα Κυκλαδικά Νέα», ενώ είναι επίσης εκδότης του περιοδικού «Απεραθίτικα», μιας πολύ σημαντικής έκδοσης, που προώθησε ακόμα περισσότερο τον πολιτισμό τ’ Απεράθου σε όλα του τα επίπεδα.

Το 1958 τιμάται με το Διεθνές Βραβείο Δημοσιογραφίας, αποτελεί μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Διεθνούς Οργάνωσης Δημοσιογράφων, ενώ το 2001 λαμβάνει το Αργυρό Μετάλλιο από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών.

Ήδη από το 1962 παρατηρείται και η συγγραφική του δραστηριότητα, η οποία είναι πολυθεματική. Καταπιάνεται με θέματα όπως είναι η πολιτική ιστορία, η φιλοσοφία της γλώσσας, η οικολογία, η γεωλογία, η πολιτική αλλά και η λογοτεχνία…

Η επιστημονική του συνεισφορά στις γεωεπιστήμες, στην προστασία των υδάτινων και εδαφικών πόρων και του περιβάλλοντος, στη μεταλλευτική αλλά και τη γλωσσική επιστήμη εκτιμάται από το Πανεπιστήμιο Πατρών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Πανεπιστήμιο Αθηνών, από τα οποία ανακηρύσσεται Επίτιμος Διδάκτορας.

Η αγάπη του για το χωριό και η έντονη επιθυμία του να προωθεί με κάθε τρόπο τον πολιτισμό του, τον κάνει πρωτοστάτη στην ίδρυση των τεσσάρων από τα πέντε μουσεία τ’ Απεράθου, καθιστώντας το τελευταίο ως το πρώτο σ’ ολόκληρο τον κόσμο σε αριθμό μουσείων. Δημιουργεί, επίσης, την Επιτροπή Ίδρυσης Βιβλιοθηκών και οργανώνει δεκάδες βιβλιοθήκες, μεταξύ άλλων και στη γενέτειρά του, τη βιβλιοθήκη Νίκου Νικ. Γλέζου (1964).

Το βιβλίο Απεραθίτες Συγγραφείς

Η επαφή, λοιπόν, και η σχέση του Μανώλη Γλέζου με το βιβλίο ως ιδέα, ως οντότητα, ως κείμενο και ως κατάθεση ιδεών και συναισθημάτων είναι πολυδιάστατη και δημιουργική. Χάρη σ’ αυτή τη σχέση και αγάπη, έχουμε τη χαρά να κρατάμε σήμερα στα χέρια μας το βιβλίο Απεραθίτες Συγγραφείς, το οποίο αποτελεί τον καρπό μιας μακροχρόνιας προσπάθειας καταγραφής και συλλογής των βιογραφικών και εργογραφικών σημειωμάτων απεραθιτών συγγραφέων, μέσα στα πλαίσια της οργάνωσης και της πραγματοποίησης των δύο Εκθέσεων Βιβλίων Απεραθιτών Συγγραφέων, οι οποίες έλαβαν χώρα στ’ Απεράθου, η πρώτη το 1991 (όπου παρουσιάστηκαν 440 τίτλοι βιβλίων από 46 απεραθίτες λογοτέχνες και επιστήμονες) και η δεύτερη το 2009 (όπου παρουσιάστηκαν 474 τίτλοι βιβλίων από 71 απεραθίτες συγγραφείς).

Το βιβλίο Απεραθίτες Συγγραφείς, που θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ως συνέχεια του βιβλίου Απεραθίτικος Πολιτισμός, είναι το αποτέλεσμα της μέχρι τούδε έρευνας και καταγραφής –εξαιρετικά επίπονης και ενδελεχούς θα έλεγα–, η οποία διεξήχθη από τους Βασιλική Δημητροκάλλη, Δημήτρη Φλ. Γλέζο, Μανώλη Νικ. Γλέζο, Γεωργία Κώτσου, Ευδοκία Μηλιδάκη και Αντώνη Φραγκίσκο. Όπως αναφέρεται στην προστιάδα τού βιβλίου, «[…] Τούτο το βιβλίο φιλοδοξεί να συμπεριλάβει όλους τους Απεραθίτες συγγραφείς, οι οποίοι ανέρχονται στους 89, αν και είμαστε βέβαιοι πως δεν κατορθώσαμε να τους βρούμε όλους» (2010:5). Οι αντικειμενικές δυσκολίες περαίωσης ενός τέτοιου πονήματος σίγουρα ήταν πολλές, καθώς πάντα σε τέτοιου είδους έρευνες δεν είναι αυτονόητη και δεδομένη ούτε η γνώση και καταγραφή όλων των Απεραθιτών που έχουν κάποια παρουσία στα συγγραφικά δρώμενα, αλλά ούτε και η ανταπόκριση των συγγραφέων κάποιες φορές. Τα όποια κενά καταγραφής, που είναι θεμιτά χωρίς καμιά αμφιβολία και δεν πρέπει να αποδίδονται σε άλλου είδους προθέσεις, πρέπει ν’ αποτελούν το έναυσμα για ενεργοποίηση όλων εκείνων που γνωρίζουν κάποιον συγγραφέα που δεν καταγράφηκε στην πρώτη έκδοση και μπορεί να συμπεριληφθεί σε μια επόμενη αναθεωρημένη και που μπορούν γενικότερα να βοηθήσουν με όποιον τρόπο σ’ αυτήν την καταγραφή.

Αναμφισβήτητα, τ’ Απεράθου αποτελεί μιαν ανεξάντλητη πηγή ανθρώπων –ίσως λίγο αδόκιμος ο όρος, αλλά θα επανέλθω σε αυτό το θέμα παρακάτω–, που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο υπηρετούν με ήθος, δοτικότητα, αυταπάρνηση και μεράκι τον τομέα ειδίκευσής τους. Που το χωριό αποτέλεσε γι’ αυτούς είτε γενέθλιος τόπος είτε τόπος καταγωγής, πάντα όμως πηγή έμπνευσης και κίνητρο έρευνας.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το βασικό χαρακτηριστικό αυτών των 89 Απεραθιτών, εκ των οποίων οι 61 είναι άνδρες και οι 28 γυναίκες, είναι ότι δεν πρόκειται μόνο για ανθρώπους που ασχολήθηκαν μονομερώς με τη λογοτεχνία (την πεζογραφία, την έντεχνη αλλά και τη λαϊκή ποίηση) και τις τέχνες, αλλά που έχουν προσφέρει πολλές φορές και έχουν διακριθεί στην επιστήμη ή που άλλες φορές είναι απλοί άνθρωποι, ζυμωμένοι μέσα στον τοπικό τους πολιτισμό. Παιδαγωγοί, μαθηματικοί, φιλόλογοι, γλωσσολόγοι, λαογράφοι, ιστορικοί, αρχαιολόγοι, μεταφραστές, ανθολόγοι, δημοσιογράφοι, εικαστικοί, θεατρικοί συγγραφείς, σκηνοθέτες, φωτογράφοι, νομικοί, ιατροί, μεταλλειολόγοι, μηχανικοί, ηλεκτρολόγοι, αρχιτέκτονες, γεωλόγοι, βιολόγοι, οικονομολόγοι και πόσες άλλες ειδικεύσεις που ο χρόνος δεν μου επιτρέπει να αναφέρω. Επιστήμονες, ωστόσο, που στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν καταπιάνονται μόνο με έναν τομέα, τον οποίο και ασκούν με συνέπεια. Πολυπράγμονες και με μια τάση να συγκεράζουν τις θετικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, οι ανθολογούμενοι συγγραφείς θα έλεγα πως θα μπορούσαν να λογιστούν ως «πανεπιστήμονες» με την ευρύτερη και –ας πούμε–αναγεννησιακή έννοια του όρου: καταπιάνονται δηλαδή με πολλά• η τετράγωνη λογική που τους επιβάλλει η επιστήμη που έχουν σπουδάσει στρογγυλεύεται από την τέχνη, τα εικαστικά και τις ανθρωπιστικές επιστήμες.

Το παρόν βιβλίο ακολουθεί αλφαβητική ταξινόμηση στον κατάλογο των συγγραφέων. Η συγγραφική δραστηριότητα και παρουσία τους εκτείνεται χρονολογικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τις μέρες μας, χωρίς βέβαια να γίνεται κάποια ειδολογική, χρονολογική ή ιδεολογική κατάταξή τους. Σε κάθε λήμμα συγγραφέα αναφέρονται τα βιογραφικά του στοιχεία, οι σπουδές, η επαγγελματική ενασχόληση και τυχόν άλλες δραστηριότητες που φωτίζουν την προσωπικότητά του, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην παρουσία του στις Επιστήμες και τα Γράμματα. Στο τέλος κάθε ενότητας παρατίθεται μια αρκετά κατατοπιστική, οικονομικά και πιστά ενημερωμένη εργογραφία τού κάθε συγγραφέα (ποιητικές συλλογές, πεζογραφήματα, θεατρικά έργα, εκπαιδευτικά εγχειρίδια και βοηθήματα, επιστημονικές εργασίες, μελέτες, άρθρα και δημοσιεύσεις σε επιστημονικά, λογοτεχνικά κ.ά. περιοδικά, εφημερίδες, πρακτικά συνεδρίων), που αποτελεί ένα πολύτιμο βιβλιογραφικό βοήθημα για όποιον επιθυμεί να μελετήσει κάποιο συγκεκριμένο θέμα με το οποίο έχει καταπιαστεί κάποιος από τους ανθολογούμενους συγγραφείς.

Εύλογα θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί πού μπορεί να οφείλεται αυτή η πλησμονή απεραθιτών λογοτεχνών και επιστημόνων – χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για μια αποκλειστικότητα του δικού μας χωριού. Πού μπορούμε δηλαδή να αποδώσουμε αυτό που πολλοί άνθρωποι σχολιάζουν: «Αυτό το χωριό είναι μήτρα επιστημόνων και λογοτεχνών»;
Ο Μανώλης Γλέζος στον πρόλογο του βιβλίου, προσπαθώντας να προσεγγίσει τα αίτια αυτού του φαινομένου, αναφέρει τρεις άξονες, οι οποίοι κατά τη γνώμη του έχουν συντελέσει σε αυτό και που με βρίσκουν και μένα σύμφωνη.

Λαϊκός απεραθίτικος πολιτισμός

Οι απεραθίτες διανοούμενοι γεννιούνται και ανατρέφονται μέσα σ’ αυτόν τον πολιτισμό, τον οποίο βιώνουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μυούνται σ’ αυτόν, τον κάνουν κτήμα τους και γίνεται και αυτός κομμάτι του εαυτού τους που τους δίνει την ώθηση να εκφραστούν και να δημιουργήσουν. Γίνεται, μ’ αυτόν τον τρόπο, το αναγκαστικό και το τελικό τους αίτιο. «Απ’ αυτού ξεπεταχτήκαμε», αναφέρει στις Κυκλαδογραφές του ο Μανώλης Γλέζος, «Φως, γη, νερό, αγέρας. Δικά του όλα, σάρκα από τις σάρκες του. Τα ζύμωσε, τα μάλαξε, τα ‘κανε θροφή να μας αναστήσει. Ιστορία, παραδόσεις, ήθη, έθιμα, πολιτισμός, ρυθμός, ήχοι, τραγούδια, γλώσσα. Όλα δικά του, αίμα από το αίμα των παιδιών του. Μ’ αυτά μάς νανούρισε, μας κιούδεψεν η απεραθίτισσα κιουρά» (1997:377). Σ’ αυτή, λοιπόν, τη μύηση και την οικείωση, που νομίζω κάθε Απεραθίτης έχει μια μικρή ή μεγαλύτερη εμπειρία, μπορούμε να αποδώσουμε και το γεγονός που αναφέραμε παραπάνω: γιατί δηλαδή δεν πρέπει να μας φαίνεται καθόλου παράξενο όταν για παράδειγμα ένας επιστήμονας θετικής κατεύθυνσης ασχολείται και αναγνωρίζεται στα λογοτεχνικά πράγματα.

Κοινωνικότητα – Συλλογικότητα

«Ένας άλλος παράγοντας, ο οποίος αποτελεί πηγή παραγωγής έργων τέχνης, είναι η κοινωνικότητα. Ο απαιτούμενος βαθμός, δηλαδή, συνειδητότητας, για να επιτευχθεί ένα έργο που αφορά το σύνολο» (2010:8). Παρόλο που οι Απεραθίτες έχουν μια τάση να προβάλλουν τη μοναδικότητα και την πολιτισμική τους ιδιαιτερότητα –είτε αυτό έχει να κάνει με τη γλώσσα τους, τα τραγούδια τους, την παράδοσή τους, την ίδια τους την εικόνα και νοοτροπία σε σχέση με τους υπόλοιπους Ναξιώτες και τους «ξένους»–, παρόλο, λοιπόν, που όλα τα παραπάνω αποτελούν σημάδια ενός –ασύνειδου ή συνειδητού– πολιτισμικού εγωκεντρισμού, παρατηρούμε ότι μέσα από την ιστορία του χωριού καταδεικνύεται επίσης και η συλλογικότητα σε επίπεδο έσω-ομάδας, η οποία «ως δημιουργός παράγοντας, ωθεί, παρακινεί, γεννά και τίκτει της φαντασίας τα γεννήματα, τα έργα της τέχνης του λόγου. Οι Απεραθίτισσες και οι Απεραθίτες, σε μια συνεκτική επικοινωνία μεταξύ τους, δημιουργούν. Γράφουν, συγγράφουν, στιχουργούν» (2010:9).

Οι σκληρές συνθήκες

Το ίδιο το χωριό ως τοπικό περιβάλλον, με τα όποια χαρακτηριστικά μπορεί να έχει ως ένα ορεινό και απομονωμένο χωριό της Νάξου, υποχρέωνε και υποχρεώνει τους κατοίκους του να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν την κάθε δυσκολία• τους σκληραγωγεί αλλά και τους ωθεί στην παρατήρηση και την έρευνα για να κάνουν καλύτερη την ποιότητα ζωής τους. Ο κάματος, ο πόνος και το πάλεμα κάνουν τη ζωή σκληρή, αλλά δεν παύει να είναι ανθρώπινη. Αυτή αποτελεί το έναυσμα για την αναζήτηση του καλύτερου αλλά και έμπνευση για δημιουργία. Ο τόπος, ακόμα και για κείνους τους συγγραφείς που δεν γεννήθηκαν εκεί ή δεν έζησαν κακουχίες, αποτελεί προέκταση του εαυτού τους, όμως και οι ίδιοι αισθάνονται ότι είναι προέκταση του τόπου τους, όπου κι αν βρίσκονται. Πολύ καλύτερα, όμως, αυτό το έχει αποδώσει ο Μανώλης Γλέζος στις Κυκλαδογραφές του, και με ένα μικρό απόσπασμα από την ποίησή του θα ολοκληρώσω τον πρόλογό μου γι’ αυτό το βιβλίο:

[…] Από τους πρώτους βοσκούς,
που σε κατάσταισαν,
ως σήμερα,
όλοι:
Πήραμεν ήλιο, θάλασσα
μαλάξαμε τη λάσπη,
με το γαίμα και τον ίδρω μας,
τα σπίτια σου
χτίσαμε
–πρισματικές σταγόνες κρυσταλλωμένο φως–
να μαρμαίρουν,
αγάπη κι αλήθεια.
Και ό,τι σκιάζει, πάνωθέ τους,
ο πόνος μας
κι η πίκρα μας, που πέρσεψε
και σημάδεψε
τη ζωή και το ριζικό μας.

Μέσα από τα φουρτουνιασμένα
πελάγη των αιώνων,
τις τρομαγμένες νύχτες της πείνας
και του θανατικού,
τους λιμούς και τους καταποντισμούς,
τις θύελλες και τις καταιγίδες,
το χαλασμό και τα βουλίδια,
την πανούκλα και τη λοιμική,
μέσα απ’ τη μαυρίλα της πίκρας
και τα βάθη του πόνου,
μεσ’ από το είναι μας,
σ’ ενεσύραμε με τα δίχτυα της ελπίδας μας,
οι βοσκοί κι ασμυριγλάδες σου,
οι γυναίκες και τα παιδιά σου,
τα παλικάρια σου,
και σε σώσαμε.

Τη λευκότητα της θωριάς σου στήσαμε λάβαρο
στ’ αξώτικα βουνά
και βεβαιώνουμε την ύπαρξή σου
μ’ ελπιδοφόρα όνειρα,
ν’ ανεμίζουν το μέλλον
από το σημερινό ταμάχι της ζωής. […]

Μανώλης Γλέζος, «Χωριό μου»,
Η συνείδηση της πετραίας γης – Κυκλαδογραφές,
Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 1997, σ.σ. 372-377.

______________________________

Πηγές:
Γλέζος Μανώλης, Η συνείδηση της πετραίας γης – Κυκλαδογραφές, Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 1997.
Απεραθίτες Συγγραφείς, Ίδρυμα Νίκου Νικ. Γλέζου, Αθήνα 2010.

Advertisements

2 thoughts on “Παρουσίαση βιβλίου Απεραθίτες Συγγραφείς

  1. Συγχαρητήρια για την παρουσίαση!

    Εύχομαι ο επόμενος τόμος να περιλαμβάνει και το δικό σου όνομα και έργο!

  2. Σ’ ευχαριστώ πολύ nemo!! 🙂
    Είναι αρκούντως τιμητικό να συμπεριλαμβάνεται η δουλειά σου σε μια τέτοια συλλογή που περιέχει αξιόλογα πρόσωπα. Ας πιάσω δουλειά λοιπόν!! 😀
    Εύχομαι και σε σένα ό,τι καλύτερο!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s