Εκφάνσεις οικιακής εξουσίας στ’ Απεράθου της Νάξου


Γραπτή πηγή: Γιαννούλης, Γ. (2009). Απεράθου [1900-1950]. Η ποιητική γλώσσα ως αγωγή πολιτισμού. Αθήνα: Εκδόσεις Graphopress, σ. 247-249.

Αφηγητές: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαροϊώργης), Κατερίνα Βασιλάκη (Κατερίνα του Γκαγκανοϊάννη). Από το ιδιωτικό αρχείο της Μ. Ξεφτέρη.

Μουσική: «Της τριανταφυλλιάς τα φύλλα» (βιολί: Γιάννης Ζευγόλης, λαούτο: Κώστας Σιδερής).

Θεματική ταξινόμηση της νεοελληνικής κατάρας. Το εθνογραφικό παράδειγμα τ’ Απεράθου Νάξου


Ξεφτέρη, Μ. (2015). «Θεματική ταξινόμηση της νεοελληνικής κατάρας. Το εθνογραφικό παράδειγμα τ’ Απεράθου Νάξου». Στο: Ν. Βερνίκος κ.ά. (επιμ.) Ναξιακά – Επετηρίδα Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων, τόμ. 3-4 (2013-2014). Αθήνα: Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων – Εκδόσεις Ηρόδοτος, 229-250.

Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτειάς στη Νάξο στο β΄ μισό του εικοστού αιώνα


Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο από τη συντοπίτισσα λαογράφο Αμαλία Κουμπούρα, βασισμένο σε σχετική της ανακοίνωση στην 6η Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Βιβλιογραφική αναφορά: Κουμπούρα, Α. (2012), «Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτειάς στη Νάξο στο β΄ μισό του εικοστού αιώνα», στο: Μ. Αναγνώστου, Χ. Δημόπουλος, Χ. Θεμιστοκλέους κ.ά. (επιμ.) Πρακτικά 6ης Συνάντησης Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, 13-15 Μαΐου 2009, τόμ. Β΄, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα, Ελλάδα, σ.σ. 40-50.

«Άλι που να…»: Λαογραφικές και γλωσσολογικές εκφάνσεις της απεραθίτικης κατάρας – Ευχαριστίες


Ε’ Πανελλήνιο συνέδριο «Η Νάξος διαμέσου των αιώνων»
Πολιτιστικό Κέντρο Απεράθου
30 Αυγούστου – 1 Σεπτεμβρίου 2013

31.8.2013 – 10η Συνεδρία:
Τ’ Απεράθου. Παιδεία – Νοοτροπίες και γλώσσες – Τέχνη Ποίηση
Μαρία Ξεφτέρη: «Άλι που να …»: Λαογραφικές και γλωσσολογικές εκφάνσεις της απεραθίτικης κατάρας

Στιγμιότυπο από ανακοίνωση

Πατήστε πάνω στη φωτογραφία, προκειμένου να δείτε το βίντεο.

Δυστυχώς, κατά τη διάρκεια της ανακοίνωσης μου ήταν αδύνατο να ευχαριστήσω, λόγω περιορισμένου χρόνου, τους ανθρώπους εκείνους που με βοήθησαν, ώστε να φέρω εις πέρας αυτήν την εργασία, στην παρούσα φάση της. Θα ήθελα να ευχαριστήσω:

  • τον κ. Μανόλη Σέργη, αναπληρωτή καθηγητή Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, για την ηθική και βιβλιογραφική στήριξη που μου παρείχε αλλά κυρίως για την εμπιστοσύνη που έδειξε στο πρόσωπο μου, καθώς για πρώτη φορά δοκίμασα να εκτεθώ επιστημονικά σε έναν τομέα που δεν σχετίζεται άμεσα με την ειδίκευσή μου αλλά που τον λατρεύω πραγματικά…
  • την κ. Χριστίνα Μπασέα-Μπεζαντάκου, διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, για την άδεια που μου παρείχε να μπω, έστω για λίγες μέρες, στον κόσμο των χειρογράφων της Διαλεχτής Ζευγώλη-Γλέζου…
  • την κ. Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, για την άδεια που μου παρείχε να μελετήσω, όσο αυτό ήταν δυνατόν, ένα μέρος των χειρογράφων που αφορούσαν επιτόπιες έρευνες στη Νάξο…
  • τον κ. Ιωάννη Τουμπακάρη, αρχιτέκτονα και συλλέκτη ενός αρχείου που κάθε ερευνητής των ανθρωπιστικών επιστημών θα ήθελε να συμβουλεύεται, για την ανέλπιστη βοήθεια που μου παρείχε στις βιβλιογραφικές μου αναζητήσεις…
  • τον Φρατζέσκο Μαργαρίτη, συντοπίτη και συνάδελφο στα φιλολογικά, πρόεδρο του Απεραθίτικου Πολιτιστικού Συλλόγου «Τα Φανάρια», που ως τοπικός βοηθός μού έδωσε τη δυνατότητα να μπω στα σπίτια συγχωριανών μου και να μιλήσω μαζί τους…
  • και όλους τους πληροφορητές μου, συγγενείς, φίλους-φίλες, συντοπίτες-συντοπίτισσες (για λόγους δεοντολογίας δεν μπορώ να αναφέρω τα ονόματά τους), που μου άνοιξαν τα σπίτια τους με τα κεραστικά και την καλή τους διάθεση, μου άνοιξαν την καρδιά τους, μου διηγήθηκαν τις προσωπικές τους ιστορίες, μοιράστηκαν συλλογικές μνήμες και μου έδωσαν απλόχερα, ανεπιτήδευτα και αυθόρμητα ένα τεράστιο υλικό –θησαυρό θα έλεγα– που τώρα έχω την ευθύνη να το επεξεργαστώ και να το μελετήσω…

Η έρευνα συνεχίζεται ασφαλώς…

Ιστορίες με τον Μαργαριτοϊώργη και τον ‘ερο Σάκκο…


Untitled-4

[…] Ο Μαργαριτοϊώργης τώρα, είναι δυνατόν να γεννηθεί άνθρωπος σαν το Μαργαριτοϊώργη; Σα dον ’έρο Σάκκο, σα dο Δημητράκη, σα dο Μπεολοθέτη, το Βώλο; Πού είναι αυτοί οι άνθρωποι τώρα; Του ’λεγες: «Τι κάνουν τα ζα;». Λέει: «Βουρβουλιές». Λέει: «Πώς πάνε», λέει, «σε ρωτώ». «Με τα τέσσερα!!».

[…] Ο ’έρο Σάκκος είχε πάει στου Μαργαριτοϊώργη το μαζωμό, κι ο Μαργαριτοϊώργης ήβραζε σιταράκι. Ήβραζε λοιπό λίγο σιταράκι και του λέει: «Κάτσε, κακοθάνατε, να φας μια… γιατί το πρωί σηκώνουσου και φεύγεις». Χάφτηκε λοιπόν ο ’έρο Σάκκος το σιταράκι, επείνα και το ρούφα, εδιάηκεν ολόκληρο κάτω. Και τη νύχτα τον έπιασε ένας πόνος, σηκώνεται να βγει έξω απ’ το μιτάτο δε bρολαβαίνει να βγει έξω το κάνει μέσα! Ε… πήγε κι έπεσε τώρα… Πήγε κι έπεσε ο ’έρο Σάκος, τα ξημερώματα σηκώνουται και φεύγει. Και σηκώνεται ο Μαργαριτοϊώργης μετά και βλέπει το σιταράκι χάμαι, λέει: «Που να ’ναι διαόλοι μες τα μάτια dου, μα δε το ’θελε», λέει, «γιατί το ’χυσε; Και δε dό ’φηνε…;». Το μαζώνει με τη σκούπα, το ξανατρώει!!

[…] Και λοιπόν ήταν, ήτανε στη Dραγαία ο Μαργαριτο’ώργης και φόρτωσεν απάνω στο ’άδαρο ένα τσουβάλι αλεύρι. Δεν επάαινεν ο ‘άδαρος, δεν επάαινε. Κατεβαίνει, λοιπόν, σταματά λοιπόν το ’άδαρο, σταματά λοιπόν το ’άδαρο ο Μαργαριτοϊώργης και ξεφορτώνει το αλεύρι και το καθίζει στον ώμο κι ανεβαίνει απάνω στο ’άδαρο. Τίποτα ο ’άδαρος! «Ε, που να σε κόψου dα ’ργισμένα», λέει, «τόση ώρα που το σήκωνες εσύ δεν επάαινες, τώρα που το σηκώνω ’ω για δε bας;!».

Καταγραφή: Άγιοι Ανάργυροι, 1 Φεβρουαρίου 2000
Πληροφορητής: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαροϊώργης)
Αρχείο Μαρίας Ξεφτέρη

Λογοπαίγνια επί παρωνυμίων…


Νεμπότης (πηγή: http://www.ceramopolis.com)

Κάποτε ο Σάκκος συνάντησε το Νεμπότη σε ώρα βροχής δυνατής και του λέει:
― Με το νεμπότη το ρίχτει.
Και ο Νεμπότης με εξαιρετική ετοιμότητα του απαντά:
― Μα ιάdα δε(ν) λες με το σάκκο!

Νεμπότης, ο < νεμπότης, ο (= πήλινο δοχείο).
Σάκκος, ο < προσηγορικό Σακουλας, σκωπτικό υποκοριστικό του επωνύμου Σακελλάριος.

Οικονομίδης Δ., Απεραθίτικα λαογραφικά σύμμεικτα,
τεύχ. Α΄, Αθήνα, 1940, σ.σ. 51-52, 55.

Ήθη στ’ Απεράθου της Νάξου…


Οι πατινάδες και τα απότοκά τους, έμπρακτα και στιχουργικά…
Η κοινωνική συστολή των κοπελούδων στην κοινωνία τ’ Απεραθιού στα μέσα περίπου του προηγούμενου αιώνα…

Στ’ αργαστήρι…

Εικόνα


Στ' αργαστήρι...

– Ρε Πέτρο… Eκατέβαινες τώρα και στ’ αργαστήρι, κι ’βλεπες τον Πέτρο του μαστρο’ιάννη με τσ’ αξίνες, με τσοι γκασμάδες… Πέρναγες από κάτω, ήτονε οι Φρατζεσκάδες με τα μάρμαρα, με τα σουμάρια, άλλος ήκοβε, άλλος πελέκαγε. Ήτανε πράγματα που τα ’βλεπες…
– Παν’ τα χρόνια αυτά!
– Ας ήτανε τούτα τα χρόνια βρε παιδί μου…
– Τώρα…
– Δεν ήτονε φτωχά, ήταν ωραία τα χρόνια!
– Τα χρόνια δεν ήτονε φτωχά, ήταν όμορφα!

Αφηγητές: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαρός) και Πέτρος Πρωτονοτάριος (Ντραλής).
Χρονολογία καταγραφής: Ιανουάριος 2000.
Τόπος: Άγιοι Ανάργυροι.
Αρχείο-Καταγραφή: Μαρία Ξεφτέρη.