Επίπεδα ύφους και λεξικογραφία: η περίπτωση του ‘λαϊκού’


Στο Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη (ΛΝΕΓ) και στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ιδρύματος Μ. Τριανταφυλλίδη (ΛΚΝ), κάθε λήμμα, όπως και κάθε σημασία του λήμματος, συνοδεύεται όταν αυτό επιβάλλεται, από μία ένδειξη επιπέδου γλώσσας, αλλά και του τύπου του προφορικού ή του γραπτού λόγου σε κάποια συγκεκριμένη περίσταση επικοινωνίας. Οι διαφορετικές αυτές εκφορές του λόγου (τα επίπεδα γλώσσας) σημειώνονται για να δοθεί στον χρήστη η δυνατότητα να επιλέγει το επίπεδο που θα του εξασφαλίσει την επιθυμητή και αποτελεσματική γλωσσική επικοινωνία (ΛΚΝ 1998: ιη’). Συχνά πρόκειται για λέξεις με τη ίδια σημασία, η λέξη όμως που θα προτιμηθεί εξαρτάται από τις περιστάσεις στις οποίες θα χρησιμοποιηθεί.

Στο ΛΝΕΓ παρέχονται τριών ειδών χαρακτηρισμοί που εμφανίζονται, όπου χρειάζεται, στην αρχή της σημασίας του λήμματος. Οι χαρακτηρισμοί αφορούν:

  • το πώς, το ύφος με το οποίο χρησιμοποιείται μια σημασία και στο πόσο στη συχνότητα της χρήσης του (αρχαιοπρεπές, λόγιο, καθημερινό, οικείο, σπάνιο κ.λπ.).
  • το πού, το είδος της γλωσσικής επικοινωνίας, όταν χρησιμοποιείται μια σημασία (λογοτεχνία, λαϊκή γλώσσα, διάλεκτοι, αργκό κ.ά.).
  • το γιατί, τον σχολιασμό που επιδιώκει ο ομιλητής, όταν χρησιμοποιεί μια σημασία (ειρωνική χρήση, σκωπτική, υβριστική, μειωτική, εκφραστική κ.λπ.).

Συνέχεια