Ναξιακά, τόμος 5: Περιεχόμενα και πρόγευση


Πρόσφατα εκδόθηκε ο 5ος τόμος των Ναξιακών, της Επετηρίδας της Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων (Ο.ΝΑ.Σ.). Ακολουθούν τα περιεχόμενα και το εισαγωγικό σημείωμα του τόμου.

Βιβλιογραφική αναφορά: Ναξιακά – Επετηρίδα Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων, τόμ. 5 (2015). Αθήνα: Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων – Εκδόσεις Graphopress.

Advertisements

Εκφάνσεις οικιακής εξουσίας στ’ Απεράθου της Νάξου


Γραπτή πηγή: Γιαννούλης, Γ. (2009). Απεράθου [1900-1950]. Η ποιητική γλώσσα ως αγωγή πολιτισμού. Αθήνα: Εκδόσεις Graphopress, σ. 247-249.

Αφηγητές: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαροϊώργης), Κατερίνα Βασιλάκη (Κατερίνα του Γκαγκανοϊάννη). Από το ιδιωτικό αρχείο της Μ. Ξεφτέρη.

Μουσική: «Της τριανταφυλλιάς τα φύλλα» (βιολί: Γιάννης Ζευγόλης, λαούτο: Κώστας Σιδερής).

Θεματική ταξινόμηση της νεοελληνικής κατάρας. Το εθνογραφικό παράδειγμα τ’ Απεράθου Νάξου


Ξεφτέρη, Μ. (2015). «Θεματική ταξινόμηση της νεοελληνικής κατάρας. Το εθνογραφικό παράδειγμα τ’ Απεράθου Νάξου». Στο: Ν. Βερνίκος κ.ά. (επιμ.) Ναξιακά – Επετηρίδα Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων, τόμ. 3-4 (2013-2014). Αθήνα: Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων – Εκδόσεις Ηρόδοτος, 229-250.

Ναξιακά 3-4, ο νέος τόμος της επετηρίδας της Ο.ΝΑ.Σ.


Κυκλοφόρησε ο νέος τόμος της επετηρίδας ΝΑΞΙΑΚΑ
Θα παρουσιαστεί στις 18 Μαΐου στη Στοά του Βιβλίου

Ναξιακά 3-4Η έκδοση της Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων ΝΑΞΙΑΚΑ, είτε με τη μορφή περιοδικής επιθεώρησης είτε με τη μορφή επετηρίδας, είχε και έχει ουσιαστική επιστημονική και πολιτισμική παρουσία στα ναξιακά πράγματα. Τα τελευταία χρόνια, κομίζοντας μια νέα αντίληψη στην επιλογή της θεματολογίας και στην πραγμάτευση παλαιών και νέων ζητημάτων, τα ΝΑΞΙΑΚΑ παρέχουν τη δυνατότητα σε Νάξιους αλλά και σε μη Νάξιους επιστήμονες να δώσουν το επιστημονικό τους στίγμα, να εκθέσουν τα ερευνητικά τους πορίσματα και να εκτεθούν στην κρίση της επιστημονικής κοινότητας, τοπικής και ευρύτερης, και της κοινωνίας, η οποία είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη στα ποικίλα θεματικά πεδία που άπτονται του υλικού και άυλου πολιτισμού της Νάξου.

Πρόσφατα εκδόθηκε ο τόμος 3-4, ο οποίος καλύπτει τα έτη 2013-2014. Τα ΝΑΞΙΑΚΑ αυτή τη φορά εστιάζουν το ενδιαφέρον τους, με σύγχρονες προσεγγίσεις και θεωρήσεις, σε θέματα που αφορούν πολυεπίπεδα την οικονομία και το περιβάλλον του νησιού (χωροταξία, πολεοδομία, οικιστικό περιβάλλον κ.λπ.), τη σύγχρονη ναξιακή νομολογία, την ιστορία, την αρχαιολογία, τη λαογραφία, τη γλωσσολογία, την τέχνη και την πορεία του ναξιακού συλλογικού στοιχείου.

Ο τόμος διατίθεται στα γραφεία της Ο.ΝΑ.Σ. (Μάρνη 33, Αθήνα) ή αποστέλλεται στους ενδιαφερόμενους, κατόπιν συνεννόησης με το τηλέφωνο-φαξ 210 5234576 ή με το κινητό τηλέφωνο 6944 635134. Επίσης, διατίθεται στα βιβλιοπωλεία της Νάξου.

Η παρουσίαση του τόμου θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 18 Μαΐου 2015 στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5 και Πανεπιστημίου, Αθήνα), στις 7.30 μ.μ. Για τα ΝΑΞΙΑΚΑ θα μιλήσουν ο Παναγιώτης Καμηλάκης, τ. ερευνητής του Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, και ο Γεώργιος Μιχ. Κορρές, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Εκ μέρους της επιτροπής έκδοσης των ΝΑΞΙΑΚΩΝ θα μιλήσει η Μαρία Ξεφτέρη, γλωσσολόγος. Τον συντονισμό της εκδήλωσης θα έχει η ναξιώτισσα ηθοποιός Κατερίνα Γαβαλά.

Τα περιεχόμενα του νέου τόμου 3-4 των ΝΑΞΙΑΚΩΝ παρατίθενται στη συνέχεια:

ΙΣΤΟΡΙΑ

  • Μιχάλης Κοκολάκης: Ανέκδοτα έγγραφα της Φραγκοκρατίας από το Τοπικό Αρχείο Νάξου. Α΄: Λυτά έγγραφα
  • Θανάσης Δ. Κωτσάκης: Η κρητική παρουσία στη Νάξο από την Δ΄ Σταυροφορία έως την ανακήρυξη της αυτονομίας της Κρήτης (13ος-19ος αιώνας) και η ομοιότητα του πολιτισμικού τοπίου των δύο νησιών
  • Γιάννης Λογαράς: Ανακήρυξη των Ρίχαρντ Στράους και Γαβριήλ Βέλτερ ως επίτιμων πολιτών της Νάξου το 1930 και σχετικές εκδηλώσεις
  • Ιάκωβος Ναυπλιώτης-Σαραντηνός: Παλιές ιστορίες από μια χωραΐτικη γειτονιά. Αγία Παρασκευή Μπούργου Χώρας Νάξου
  • Σίμος Μιλτ. Συμεωνίδης: «Η ευρωπαϊκή πορεία» του Θεοφάνους Μαυρογορδάτου, πρώην μητροπολίτου Παροναξίας (1671-1677)

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

  • Γεώργιος Στυλ. Μαστορόπουλος: Το βυζαντινό κάστρο τ’ Απαλίρου. Συνοπτικές παρατηρήσεις

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

  • Μανόλης Γ. Βαρβούνης: Σύγχρονη ναξιακή λαϊκή λατρεία του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη
  • Ελένη Γιαννούλη: Η χρήση και η λειτουργία της κατάρας στ’ Απεράθου της Νάξου
  • Ευαγγελή Αρ. Ντάτση: Λόγια θανατηφόρα: οι κατάρες
  • Μαρία Ξεφτέρη: Θεματική ταξινόμηση της νεοελληνικής κατάρας. Το εθνογραφικό παράδειγμα τ’ Απεράθου Νάξου
  • Αικατερίνη Πολυμενοπούλου – Ευανθία Ρίζου-Κονιτοπούλου: Τα κατοχυρωμένα έργα του Γιώργου Μ. Κονιτόπουλου
  • Αλέκος Ε. Φλωράκης: Δημόσιος και ιερός χώρος στις Εγκαρές Νάξου

ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ

  • Ιώ Μανωλέσσου: Η ιστορική έρευνα των ιδιωμάτων της Νάξου
  • Χριστίνα Μπασέα-Μπεζαντάκου: Το γλωσσικό ιδίωμα της Απειράνθου Νάξου στο Αρχείο του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών
  • Ιωάννης Κ. Προμπονάς: Διορθώσεις σε δικαιοπρακτικά έγγραφα του 16ου αιώνα
  • Βασίλης Φραγκουλόπουλος: Ο Χρήστος Χρηστοβασίλης και η Νάξος. (Με αφορμή την εύρεση στο Αρχείο του αθησαύριστων ναξιακών γλωσσαρίων)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

  • Ειρήνη Ι. Βλαχοπούλου – Φωτεινή Σ. Βασιλάκη-Τζεβελέκου – Θεοδώρα Βασιλάκη-Τζεβελέκου: Αγροτική παραγωγή Νάξου: συνθήκες, εμπόδια και ευκαιρίες
  • Νικόλαος Διάκος – Λεμονιά Σαπουντζή – Ευσταθία Φακουρέλη – Μαρία-Παναγιώτα Φακουρέλη: Ο ορυκτός πλούτος στη Νάξο
  • Γεώργιος Μ. Κορρές – Αικατερίνη Κοκκίνου: Τουρισμός και τοπική ανάπτυξη: η περίπτωση της Νάξου
  • Κωνσταντίνος Ι. Παναγόπουλος: Ο ορυκτός πλούτος και η νησιωτική ανάπτυξη
  • Αντώνιος Σπανός: Μια επιτομή της οικονομίας της Νάξου
  • Ιωάννα Τσάρπα – Κωνσταντίνος Τσάρπας: Οικονομική ανάπτυξη μέσω της Διά Βίου Μάθησης (ΔΒΜ): η περίπτωση της Νάξου

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ – ΠΟΛΕΔΟΜΙΑ

  • Δέσποινα Διμελλή: Σχεδιάζοντας οικισμούς στη νησιωτική Ελλάδα
  • Στέλιος Γ. Ευρυπιώτης: Το οικολογικό αποτύπωμα της Νάξου
  • Νικόλαος Λεβέντης – Σπύρος Λογαράς – Ελεονώρα Σταυρακάκη: Θέματα βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων
  • Εμμανουήλ Β. Μαρμαράς: Η δημιουργία του δομημένου περιβάλλοντος στις Κυκλάδες ως απόρροια ενδογενών και μη αναπτυξιακών δυνάμεων

ΝΕΟΙ ΝΑΞΙΩΤΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ

  • Κατερίνα Παυλάτου: Ειρήνη Καστελλάνου-Παυλοπούλου: Τα πολλά πρόσωπα της τέχνης

ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ

  • Αθηνά Κριθαριώτη – Ματθαίος Σατρατζέμης (υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί): Οι ρίζες των Ναξίων

ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΞΙΑΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΒΙΟΥ

  • Βασίλης Φραγκουλόπουλος: Επίσκεψη στις πηγές της Ομοσπονδίας Ναξιακών Συλλόγων

ΝΑΞΙΑΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

  • Βασίλης Φραγκουλόπουλος: Αποφάσεις των ναξιακών δικαστηρίων

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

  • Γαρυφαλλιά Θεοδωρίδου: Δήμητρα Π. Καραμπούλα – Γιώργος Ε. Ροδολάκης, «Ο κώδικας VATICANUS GRAECUS 2639. Ναξιακά νοταριακά έγγραφα του δουκάτου του Αιγαίου και της τουρκοκρατίας (1472-1598 και 1702-1798)», Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου 44 (2.XIII.12), Παράρτημα 12
  • Αλέκος Φλωράκης: Ναξιακά 2/2012

Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτειάς στη Νάξο στο β΄ μισό του εικοστού αιώνα


Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο από τη συντοπίτισσα λαογράφο Αμαλία Κουμπούρα, βασισμένο σε σχετική της ανακοίνωση στην 6η Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Βιβλιογραφική αναφορά: Κουμπούρα, Α. (2012), «Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτειάς στη Νάξο στο β΄ μισό του εικοστού αιώνα», στο: Μ. Αναγνώστου, Χ. Δημόπουλος, Χ. Θεμιστοκλέους κ.ά. (επιμ.) Πρακτικά 6ης Συνάντησης Μεταπτυχιακών Φοιτητών του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, 13-15 Μαΐου 2009, τόμ. Β΄, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα, Ελλάδα, σ.σ. 40-50.

«Άλι που να…»: Λαογραφικές και γλωσσολογικές εκφάνσεις της απεραθίτικης κατάρας – Ευχαριστίες


Ε’ Πανελλήνιο συνέδριο «Η Νάξος διαμέσου των αιώνων»
Πολιτιστικό Κέντρο Απεράθου
30 Αυγούστου – 1 Σεπτεμβρίου 2013

31.8.2013 – 10η Συνεδρία:
Τ’ Απεράθου. Παιδεία – Νοοτροπίες και γλώσσες – Τέχνη Ποίηση
Μαρία Ξεφτέρη: «Άλι που να …»: Λαογραφικές και γλωσσολογικές εκφάνσεις της απεραθίτικης κατάρας

Στιγμιότυπο από ανακοίνωση

Πατήστε πάνω στη φωτογραφία, προκειμένου να δείτε το βίντεο.

Δυστυχώς, κατά τη διάρκεια της ανακοίνωσης μου ήταν αδύνατο να ευχαριστήσω, λόγω περιορισμένου χρόνου, τους ανθρώπους εκείνους που με βοήθησαν, ώστε να φέρω εις πέρας αυτήν την εργασία, στην παρούσα φάση της. Θα ήθελα να ευχαριστήσω:

  • τον κ. Μανόλη Σέργη, αναπληρωτή καθηγητή Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, για την ηθική και βιβλιογραφική στήριξη που μου παρείχε αλλά κυρίως για την εμπιστοσύνη που έδειξε στο πρόσωπο μου, καθώς για πρώτη φορά δοκίμασα να εκτεθώ επιστημονικά σε έναν τομέα που δεν σχετίζεται άμεσα με την ειδίκευσή μου αλλά που τον λατρεύω πραγματικά…
  • την κ. Χριστίνα Μπασέα-Μπεζαντάκου, διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, για την άδεια που μου παρείχε να μπω, έστω για λίγες μέρες, στον κόσμο των χειρογράφων της Διαλεχτής Ζευγώλη-Γλέζου…
  • την κ. Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, διευθύντρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, για την άδεια που μου παρείχε να μελετήσω, όσο αυτό ήταν δυνατόν, ένα μέρος των χειρογράφων που αφορούσαν επιτόπιες έρευνες στη Νάξο…
  • τον κ. Ιωάννη Τουμπακάρη, αρχιτέκτονα και συλλέκτη ενός αρχείου που κάθε ερευνητής των ανθρωπιστικών επιστημών θα ήθελε να συμβουλεύεται, για την ανέλπιστη βοήθεια που μου παρείχε στις βιβλιογραφικές μου αναζητήσεις…
  • τον Φρατζέσκο Μαργαρίτη, συντοπίτη και συνάδελφο στα φιλολογικά, πρόεδρο του Απεραθίτικου Πολιτιστικού Συλλόγου «Τα Φανάρια», που ως τοπικός βοηθός μού έδωσε τη δυνατότητα να μπω στα σπίτια συγχωριανών μου και να μιλήσω μαζί τους…
  • και όλους τους πληροφορητές μου, συγγενείς, φίλους-φίλες, συντοπίτες-συντοπίτισσες (για λόγους δεοντολογίας δεν μπορώ να αναφέρω τα ονόματά τους), που μου άνοιξαν τα σπίτια τους με τα κεραστικά και την καλή τους διάθεση, μου άνοιξαν την καρδιά τους, μου διηγήθηκαν τις προσωπικές τους ιστορίες, μοιράστηκαν συλλογικές μνήμες και μου έδωσαν απλόχερα, ανεπιτήδευτα και αυθόρμητα ένα τεράστιο υλικό –θησαυρό θα έλεγα– που τώρα έχω την ευθύνη να το επεξεργαστώ και να το μελετήσω…

Η έρευνα συνεχίζεται ασφαλώς…

Ιστορίες με τον Μαργαριτοϊώργη και τον ‘ερο Σάκκο…


Untitled-4

[…] Ο Μαργαριτοϊώργης τώρα, είναι δυνατόν να γεννηθεί άνθρωπος σαν το Μαργαριτοϊώργη; Σα dον ’έρο Σάκκο, σα dο Δημητράκη, σα dο Μπεολοθέτη, το Βώλο; Πού είναι αυτοί οι άνθρωποι τώρα; Του ’λεγες: «Τι κάνουν τα ζα;». Λέει: «Βουρβουλιές». Λέει: «Πώς πάνε», λέει, «σε ρωτώ». «Με τα τέσσερα!!».

[…] Ο ’έρο Σάκκος είχε πάει στου Μαργαριτοϊώργη το μαζωμό, κι ο Μαργαριτοϊώργης ήβραζε σιταράκι. Ήβραζε λοιπό λίγο σιταράκι και του λέει: «Κάτσε, κακοθάνατε, να φας μια… γιατί το πρωί σηκώνουσου και φεύγεις». Χάφτηκε λοιπόν ο ’έρο Σάκκος το σιταράκι, επείνα και το ρούφα, εδιάηκεν ολόκληρο κάτω. Και τη νύχτα τον έπιασε ένας πόνος, σηκώνεται να βγει έξω απ’ το μιτάτο δε bρολαβαίνει να βγει έξω το κάνει μέσα! Ε… πήγε κι έπεσε τώρα… Πήγε κι έπεσε ο ’έρο Σάκος, τα ξημερώματα σηκώνουται και φεύγει. Και σηκώνεται ο Μαργαριτοϊώργης μετά και βλέπει το σιταράκι χάμαι, λέει: «Που να ’ναι διαόλοι μες τα μάτια dου, μα δε το ’θελε», λέει, «γιατί το ’χυσε; Και δε dό ’φηνε…;». Το μαζώνει με τη σκούπα, το ξανατρώει!!

[…] Και λοιπόν ήταν, ήτανε στη Dραγαία ο Μαργαριτο’ώργης και φόρτωσεν απάνω στο ’άδαρο ένα τσουβάλι αλεύρι. Δεν επάαινεν ο ‘άδαρος, δεν επάαινε. Κατεβαίνει, λοιπόν, σταματά λοιπόν το ’άδαρο, σταματά λοιπόν το ’άδαρο ο Μαργαριτοϊώργης και ξεφορτώνει το αλεύρι και το καθίζει στον ώμο κι ανεβαίνει απάνω στο ’άδαρο. Τίποτα ο ’άδαρος! «Ε, που να σε κόψου dα ’ργισμένα», λέει, «τόση ώρα που το σήκωνες εσύ δεν επάαινες, τώρα που το σηκώνω ’ω για δε bας;!».

Καταγραφή: Άγιοι Ανάργυροι, 1 Φεβρουαρίου 2000
Πληροφορητής: Γιώργος Πολυκρέτης (Μπαροϊώργης)
Αρχείο Μαρίας Ξεφτέρη

Λογοπαίγνια επί παρωνυμίων…


Νεμπότης (πηγή: http://www.ceramopolis.com)

Κάποτε ο Σάκκος συνάντησε το Νεμπότη σε ώρα βροχής δυνατής και του λέει:
― Με το νεμπότη το ρίχτει.
Και ο Νεμπότης με εξαιρετική ετοιμότητα του απαντά:
― Μα ιάdα δε(ν) λες με το σάκκο!

Νεμπότης, ο < νεμπότης, ο (= πήλινο δοχείο).
Σάκκος, ο < προσηγορικό Σακουλας, σκωπτικό υποκοριστικό του επωνύμου Σακελλάριος.

Οικονομίδης Δ., Απεραθίτικα λαογραφικά σύμμεικτα,
τεύχ. Α΄, Αθήνα, 1940, σ.σ. 51-52, 55.