Category Archives: Προσεγγίζοντας την παράδοση

Πρόγραμμα Ε΄ Πανελλήνιου Συνεδρίου «Η Νάξος διά μέσου των αιώνων»

Ε΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «Η ΝΑΞΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ»
Νάξος, Δημοτική Κοινότητα Απεράθου, 30 Αυγούστου-1 Σεπτεμβρίου 2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ*

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 30 Αυγούστου 2013
18:00

ΑΓΙΑΣΜΟΣ από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Παροναξίας Κ.Κ. Καλλίνικο.
Χαιρετισμοί:

  • Ιάκωβος Ναυπλιώτης-Σαραντηνός,Πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής Ε΄ Συνεδρίου
  • Γιάννης Προμπονάς, Πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής Δ΄ Συνεδρίου
  • Μανόλης Μαργαρίτης, Δήμαρχος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων
  • Χριστίνα Γιακουμή, Πρόεδρος Δημοτικής Κοινότητας Απεράθου

ΚΗΡΥΞΗ ΕΝΑΡΞΕΩΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ Ε΄ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
από τον Μανώλη Πρωτονοτάριο, ομότιμο καθηγητή του Ε.Μ. Πολυτεχνείο-πρώην Πρύτανη.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ

1η ΣΥΝΕΔΡΙΑ : ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
18:15-19:30
Πρόεδρος: Γιάννης Προμπονάς

  • Eιρήνη Λεγάκη και Μαυροειδής Μαυροειδόπουλος, Η αρχαιολογική έρευνα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στη Νάξο και τις Μικρές Κυκλάδες. Παλαιά και νέα δεδομένα.
  • Ανδρέας Βλαχόπουλος, Η Νάξος κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. Νήσος Κρητο-Μυκηναϊκή ή Κυκλαδική;
  • Βασίλειος Λαμπρινουδάκης, Συνέχεια της συζήτησης για το όνομα της Νάξου.
  • Λεωνίδας Μπουρνιάς, «Δακρυόεν πολυπενθές»…Το ταφικό μνημείο του Ναξίου Αναξίλα στον Κεραμεικό.
  • Μαρία Σοφικίτου, Οι αρχαίοι πύργοι της Νάξου: παρατηρήσεις για τη χρήση τους και τη σχέση τους με το περιβάλλον.

19:30 – 19:45 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

2η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΝΑΞΙΑΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
19:45-21:15
Πρόεδρος: Ιωάννης Δ. Ποσάντζης

  • Μανόλης Δρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης: ο δάσκαλος, ο επιστήμονας.
  • Ελένη Βελώνη, Ο Πρύτανης Νικόλαος Εξαρχόπουλος (1934-1935). Πανεπιστήμιο Αθηνών και δημόσιος λόγος.
  • Σοφία Ν. Μπαρδάνη-Σημαντήρη, Πέτρος Γλέζος.
  • Νίκος Δέτσης, Μια περιήγηση στο λογοτεχνικό και μεταφραστικό έργο του Νίκου Σφυρόερα.
  • Ιάκωβος Ναυπλιώτης-Σαραντηνός, Γεώργιος Κωνστ. Κονδύλης, «Μεγάλη ελπίς της ιατρικής επιστήμης».
  • Ιωάννης Ν. Βλασερός, Η ιστορία της ιατρικής στην Νάξο.

21:15-21:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΔΕΙΠΝΟ

ΣΑΒΒΑΤΟ, 31 Αυγούστου 2013

3η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΥΘΟ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
9:00-10:00
Πρόεδρος: Βασίλης Λαμπρινουδάκης

  • Βάιος Βαγιόπουλος, Η Αριάδνη στη Νάξο: Ov., Her. 10.
  • Σοφία Μπελιώτη, Κυδίππη – Πολυκρίτη: Δύο Νάξιες μυθολογικές φιγούρες στα βάθη των αιώνων.
  • Μαρικίτα Τριανταφύλλου και Γιάννα Σέργη, Σχέσεις ανθρώπου-ζώου στο λαϊκό, μαγικό, παραμύθι. Το παράδειγμα του «Πενταμπελά» (και της αλεπούς) από τη Νάξο.
  • Αλεξάνδρα Σφυρόερα, Όταν οι Νάξιοι εξιστορούσαν το παρελθόν τους: οι αφηγήσεις των πρώτων κατοίκων του νησιού και της Πολυκρίτης.

10:00-10:15 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

4η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
10:15- 11:15
Πρόεδρος: Στέφανος Ψαρράς

  • Knut Odegaard, Kastro Apalirou: The Capital of Byzantine Naxos?
  • Χαράλαμπος Πέννας, Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σε δύο βυζαντινά μνημεία: Nαός Αγ. Γεωργίου στις Μέλανες – Φωτοδότης Δανακού.
  • Μαρία Μαγνήσαλη, Παρατηρήσεις για την Μονή των Ταξιαρχών στο Σαγκρί της Νάξου.
  • Αικατερίνη Δελλαπόρτα – Μαρία Τσάφου, Παναγία Ορφανή Σαγκρίου και Ταξιάρχης Μονιτσίων. Έργα αποκατάστασης από την 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

11:15-11:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

5η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΟΝΟΜΑΤΩΝ
ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ
11:30-12:15
Πρόεδρος: Αναστάσιος Ιακ. Ναυπλιώτης

  • Αντώνης Τζιώτης, Μητάτοι και αλώνια: Διατηρητέα μνημεία της τοπικής κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας.
  • Κωνσταντίνος Ι. Τουμπακάρης, Ο μηχανολογικός εξοπλισμός του τυπικού ναξιακού νερόμυλου.
  • Μανόλης Τρανούδης, Τοπωνύμια του Σαγκριού.

12:15-12:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

6η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΝΑΞΙΩΝ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ: ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΙΑ , ΟΘΩΜΑΝΟΚΡΑΤΙΑ (Ι)
12:30-13:15
Πρόεδρος: Αλέκος Φλωράκης

  • Αλεξάνδρα Κωσταρέλλη, Η παρουσία του επώνυμου αγίου στη μνημειακή ζωγραφική της Νάξου κατά τους 13ο και 14ο αιώνες.
  • Θανάσης Κωτσάκης, Η πολιτισμική όσμωση μεταξύ ελλήνων Ορθοδόξων και Λατίνων στη Νάξο (13ος-19ος αιώνες): η μαρτυρία των υλικών καταλοίπων.
  • Μαρία Δ. Μονδέλου, Η Καθολική Εκκλησία στη Νάξο μέσα από την έκθεση του επισκόπου Raphael Schiattini (1636)
  • Matteo Campagnolo, Επίπλωση και οικιακός εξοπλισμός στη Νάξο στις αρχές του ΙΗ΄ αι.

13:15-13:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

7η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΝΑΞΊΩΝ ΛΑΪΚΌΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΌΣ: ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΙΑ, ΟΘΩΜΑΝΟΚΡΑΤΙΑ (ΙΙ)
13:30-14:45
Πρόεδρος: Μανώλης Πρωτονοτάριος

  • Ben Slot, Η Νάξος στην εποχή του δουκός Ιωάννη Δ΄.
  • Γωγώ Βαρζελιώτη, Η Τραγέδια του Αγίου Δημητρίου. Ένα παράδειγμα διαπολιτισμικής προσέγγισης στη Νάξο (1723).
  • Βάλτερ Πούχνερ, Ο λαϊκός πολιτισμός σε ναξιώτικα δραματικά έργα του 17ου-18ου αιώνα.
  • Marielle Martiniani-Reber, Υφάσματα ενδυμάτων και ένδυσης εσωτερικού χώρου στη Νάξο στις αρχές του ΙΗ΄ αι.
  • Δημήτριος Ράπτης, Αξίες, αντιλήψεις και νοοτροπίες των Ναξίων του 18ου αιώνα: η μαρτυρία των νοταριακών εγγράφων.

14:45-15:00 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΓΕΥΜΑ

8η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΝΑΞΙΩΝ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ: 19ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
17:15-18:30
Πρόεδρος: Ben Slot

  • Μαρία Γιουρούκου, Η παρουσία των γυναικών στο ημερολόγιο του υποπροξενείου της Δανίας στην Νάξο 1822-1827.
  • Μυρτώ Κατσιγίνη, Η σκολιανή γυναικεία φορεσιά στην Κωμιακή (1850 – 1970).
  • Γιάννης Βερώνης, Ανέκδοτες επιστολές του Δαμαριωνίτη Εμμανουήλ Κόκκινου από την Αμερική (αρχές 20ού αιώνα).
  • Μαριγώ Ψαρρά-Λιανοπούλου, Οι παραμάνες της Νάξου και η συμβολή τους στην οικογενειακή οικονομία και παιδαγωγία.
  • Μαρία Campagnolo-Ποθητού, Το χωριό του Βαρραβά και ο ξεχασμένος (;) χορός των Καλικατζάρων.

18:30-18:45 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

9η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΔΙΚΑΙΟ, ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ
18:45-19:45
Πρόεδρος: Μανώλης Δρης

  • Γεώργιος Ροδολάκης, Μύλοι στη Νάξο (16ος-19ος αιώνας). Συμβάσεις για την εκμετάλλευσή τους και σχέσεις ιδιοκτησίας.
  • Ευδοκία Κονδύλη, Όψεις του λαϊκού δικαίου από τα χωριά Κουρουνοχώρι και Μύλοι Μελάνων.
  • Λάζαρος Θεόφιλος, Οι πρώτες άμεσα εκλεγμένες δημοτικές αρχές της Νάξου (1866).
  • Βασίλειος Γαβαλάς, Το πρότυπο γάμου στη Νάξο κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.

19:45-20:00 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

10η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Τ’ ΑΠΕΡΑΘΟΥ (Ι): ΠΑΙΔΕΙΑ, ΝΟΟΤΡΟΠΙΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ, ΤΕΧΝΗ, ΠΟΙΗΣΗ
20:00-21:00
Πρόεδρος: Μίκης Πρωτοπαπαδάκης

  • Νίκος Γρατσίας, Οι Απεραθίτες και τα γράμματα.
  • Κατερίνα Παπαθωμά-Μαστοροπούλου, Η φιλολογία σήμερα σε σχέση με τους δεινούς Απεραθίτες φιλολόγους.
  • Μαρία Ξεφτέρη, «Άλι που να…»: Λαογραφικές και γλωσσολογικές εκφάνσεις της απεραθίτικης κατάρας.
  • Μαρία Kαλτσά, «Ήγραψα στον τοίχο απάνω την πληθώρα τω βασάνω»: Ένας τοίχος στ’ Απεράθου αποκαλύπτει στοιχεία για την τοπική κοινωνία.

21:00-21:15 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

11η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Τ’ ΑΠΕΡΑΘΟΥ (ΙΙ): ΤΕΧΝΗ, ΠΟΙΗΣΗ, ΓΛΩΣΣΑ
21:15-22:15
Πρόεδρος: Νίκος Γρατσίας

  • Γιώργος Μαστορόπουλος, Εκκλησίες και εκκλησιαστικά κειμήλια της Απειράνθου.
  • Ελένη Γιαννούλη, Τα υφαντά ως δώρο στο θείο: συμβολικές και κοινωνικές προεκτάσεις στα απεραθίτικα γυναικεία τάματα.
  • Νικόλας Φρ. Κατεινάς, Απεραθίτικη λαϊκή ποίηση.
  • Αναστασία Δεουδέ, Η Βοτανική στην απεραθίτικη ντοπιολαλιά.

22:30-22:45 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΔΕΙΠΝΟ

ΚΥΡΙΑΚΗ, 1 Σεπτεμβρίου 2013

12η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
11:00-12:15
Πρόεδρος: Χαράλαμπος Πέννας

  • Μίκης Αρ. Πρωτοπαπαδάκης, Η προσφορά της Νάξου στην Ορθοδοξία.
  • Μανόλης Γ. Βαρβούνης, Λαϊκή λατρεία του Ναξιώτη νεοφανούς αγίου Νικολάου του Πλανά. Συμβολή στην έρευνα της νεωτερικής ελληνικής λαϊκής θρησκευτικότητας.
  • Αλέκος Φλωράκης, Η Αγία Γέννηση των Εγκαρών Νάξου.
  • Νάντια Μαχά-Μπιζούμη, Ενδύματα σε δεύτερη χρήση: Το παράδειγμα του επιτραχήλιου του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης από μεταποίηση στολιστικού κεντήματος ναξιώτικης κεντητικής τέχνης (18ος αιώνας).
  • π. Κωνσταντίνος Κύλης, Ενθυμήσεις σε παλαίτυπα βιβλία της Μητροπόλεως Παροναξίας (17ος-19ος αιώνας).

12:15-12:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

13η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΝΑΞΟ
12:30 – 13:30
Πρόεδρος: Βασίλης Γαβαλάς

  • Βασίλης Φραγκουλόπουλος, «Οι ταπεινώς υποφαινόμενοι κάτοικοι των χωρίων Βόθρων και Απειράνθου» και η διαχρονία του σμυριδικού status.
  • Στέφανος Βαμιεδάκης, Σμυριδωρυχεία Νάξου: αρχειακά τεκμήρια μέσα από τη συλλογή του Τοπικού Αρχείου Νάξου-ΓΑΚ.
  • Εμμανουήλ Β. Μαρμαράς, Μορφές μετακίνησης πληθυσμού στις Κυκλάδες στο γύρισμα του αιώνα: Η περίπτωση της Νάξου.
  • Θεμιστοκλής Μπιλής, Το Ελαιοτριβείο Βαλληνδρά και η Ηλεκτρική εταιρεία Τραγαίας στον Καλόξυλο Νάξου.

13:30-13:45 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

14η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΑΞΟ
13:45-14:45
Πρόεδρος: Εμμανουήλ Β. Μαρμαράς

  • Γεώργιος Μ. Κορρές και Αικατερίνη Κόκκινου, Τοπική Ανάπτυξη και Νησιωτικότητα: Η Μελέτη – Περίπτωση της Νάξου.
  • Σοφία Καραπάτη, Bιώσιμη ανάπτυξη της Νάξου (με έμφαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διαχείριση απορριμμάτων, χρήση ανακυκλωμένου νερού και ορθολογική ανάπτυξη τουρισμού).
  • Ιωάννης Πρωτονοτάριος, Σχεδιασμός κτιρίων χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης και εκπομπών CO2 (διοξειδίου του άνθρακα) και παραδοσιακή αρχιτεκτονική στο νησί της Νάξου.
  • Βασίλης Κατεινάς, Μύθοι και πραγματικότητα των αμιαντοσωλήνων πόσιμου ύδατος στη Νάξο.

14:45-15:00 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΓΕΥΜΑ

15η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΛΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
17:30-18:30
Πρόεδρος: Αλεξάνδρα Σφυρόερα

  • Μανόλης Γ. Σέργης, Τα «Βιβλία συμβάντων των κοινοτικών φυλάκων» ως λαογραφική πηγή: Η περίπτωση του αγροφύλακα Κωμιακής Γεωργίου Κ. Χωριανόπουλου.
  • Αμαλία Κουμπούρα, Νεόδμητοι ναϊσκοι στο Γλινάδο Νάξου: παράδοση και νεωτερικότητα.
  • Κασσιανή Κονταξή, Ο λαϊκός ζωγράφος Βαγγέλης Σέργης-Βουρλιώτης από το Γλινάδο Νάξου.
  • Κωνσταντίνος Κλουβάτος, Από την εθιμική παιδιά στο εθιστικό βιντεοπαιχνίδι.
  • Κατερίνα Ανδριέλου, Φυσικά ηχοτοπία από το Χαλκί και το Φιλώτι: συμβολή στη μελέτη των ηχοτοπίων της Νάξου.
  • Σταύρος Σπηλιάκος, Τα ξεχασμένα του χορού.

18:30-18:45 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

16η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΝΑΞΙΑΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (Ι)
18:45-20:00
Πρόεδρος: Γεώργιος Θανόπουλος

  • Γιάννης Προμπονάς, Μανόλης Σαντοριναίος: ο αθλητής, ο πεζοπόρος της Νάξου και το έργο του.
  • Γιάννης Μπαρδάνης, Τα μονοπάτια της Νάξου.
  • Μαρουδιά Σταυριανού και Καρούση Ευαγγελία, Η Ειδική Αγωγή στη Νάξο.
  • Μανόλης Κορρές, Η χλωρίδα της Νάξου σε συνδυασμό με τη γαστρονομία της.
  • Νίκος Κρητικός, Ανακαλύπτοντας τη Νάξο στη Σικελία το 2005.

20:00 – 20:15 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

17η ΣΥΝΕΔΡΙΑ: ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΝΑΞΙΑΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΙΙ)
20:15-21:15
Πρόεδρος: Γιώργος Μαστορόπουλος

  • Ελισάβετ Παπαζώη, Νέες αντιλήψεις στην ανάδειξη μνημείων και τοπίων της Νάξου.
  • Στέλιος Λεκάκης, «Ω καρδιά μου που σ’ εθάρρου σα τον πύργο του Χειμάρρου»: Πρόσληψη και αντιμετώπιση του παρελθόντος και των αρχαιοτήτων στη νεότερη και σύγχρονη Νάξο.
  • Γεώργιος Θανόπουλος, Δημιουργία και αποθησαύριση σε ηλεκτρονικό υπολογιστή ενός πρώτου corpus και πίνακα συμφραζομένων (concordance) έντυπης λαϊκής ποίησης: η περίπτωση της εφημερίδας Ναξιακόν Μέλλον (1937-2000).
  • Στέλιος Σέργης, Τοπική ταυτότητα και ιστοσελίδες/ιστολόγια πολιτιστικών συλλόγων: η περίπτωση των «εν Αθήναις» ναξιακών συλλόγων.
  • Κατερίνα Πολυμεροπούλου, Το διεθνές φεστιβάλ κιθάρας στη Νάξο.

21:15-21:30 ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΛΗΞΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΔΕΙΠΝΟ

*UPDATE*
Επειδή υπάρχει το ενδεχόμενο να υπάρχουν μικρές αλλαγές στις ώρες κάποιων ανακοινώσεων, μπορείτε να διαβάσετε εδώ το τελικό πρόγραμμα του Συνεδρίου.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ε΄ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ τελικό

Ήθη στ’ Απεράθου της Νάξου…

Οι πατινάδες και τα απότοκά τους, έμπρακτα και στιχουργικά…
Η κοινωνική συστολή των κοπελούδων στην κοινωνία τ’ Απεραθιού στα μέσα περίπου του προηγούμενου αιώνα…

Πατινάδες του Αιγαίου… από τα «Αλλόφωνα του Αιγαίου»

Τo πρώτο μέρος του αφιερώματός μας στους σκοπούς του δρόμου (της στράτας) και τις πατινάδες του Αιγαίου, όπως αυτό μεταδόθηκε από το ιντερνετικό ραδιόφωνο «Ράδιο Αποσπερίτης» στις 18 Μαρτίου 2012 (http://www.radioaposperitis.gr) και την εκπομπή “Αλλόφωνα του Αιγαίου” (επιμέλεια – παρουσίαση: Μαρία Ξεφτέρη).

Το δεύτερο μέρος του αφιερώματός μας στους σκοπούς του δρόμου (της στράτας) και τις πατινάδες του Αιγαίου, όπως αυτό μεταδόθηκε από το ιντερνετικό ραδιόφωνο «Ράδιο Αποσπερίτης» στις 25 Μαρτίου 2012 (http://www.radioaposperitis.gr) και την εκπομπή “Αλλόφωνα του Αιγαίου” (επιμέλεια – παρουσίαση: Μαρία Ξεφτέρη).

Μνήμη Δόμνας Σαμίου (1928 – 2012)

Ακόμα πιο φτωχός είναι ο κόσμος της διαχείρισης της δημοτικής μουσικής σήμερα, καθώς έφυγε από τη ζωή η Δόμνα Σαμίου, ένα αναμφίβολα μεγάλο κεφάλαιο συμβολής στην παράδοση του τόπου μας…

Αντιγράφω το βιογραφικό της από την ιστοσελίδα της (http://www.domnasamiou.gr):

Η Δόμνα Σαμίου γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1928 στην Καισαριανή της Αθήνας. Οι γονείς της ήταν μικρασιάτες πρόσφυγες από το Μπαϊντίρι, χωριό της περιοχής της Σμύρνης. H μητέρα της ήρθε στην Ελλάδα το 1922, ο πατέρας της, αιχμάλωτος στρατιώτης, λίγο αργότερα, με την Ανταλλαγή. Έζησε τα παιδικά της χρόνια μέσα στις απάνθρωπες αλλά παράλληλα πολύ ανθρώπινες και αλληλέγγυες συνθήκες της προσφυγιάς, κι εκεί απέκτησε τα λαϊκά ερείσματα της προσωπικότητάς της και την ατόφια συμμετοχικότητά της. Στο περιβάλλον αυτό είχε τα πρώτα μουσικά της ακούσματα απ’ τα οποία και πήγασε η αγάπη της για την παραδοσιακή μουσική.

Σε ηλικία 13 ετών η Δόμνα Σαμίου έχει την πρώτη διδακτική επαφή με τη βυζαντινή και τη δημοτική μουσική αλλά και με τη λογική της επιτόπιας έρευνας, μαθητεύοντας κοντά στον Σίμωνα Καρά, στο «Σύλλογο προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής», ενώ παράλληλα φοιτά στο νυχτερινό Γυμνάσιο.

Ως μέλος της χορωδίας του Σίμωνα Καρά αρχίζει η σχέση της και με το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας/Ε.Ι.Ρ όπου αργότερα, το 1954, προσλαμβάνεται στο Τμήμα Εθνικής Μουσικής. Από τη θέση αυτή γνωρίζει τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς, οι οποίοι την εποχή εκείνη της εσωτερικής μετανάστευσης συρρέουν στην Αθήνα απ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας, και τους οποίους το ΤΕΜ ηχογραφεί για τις εκπομπές του. Έτσι η Δόμνα εξοικειώνεται με όλα τα τοπικά μουσικά ιδιώματα. Παράλληλα κάνει μουσική επιμέλεια σε εκδόσεις δίσκων, θεατρικές εκπομπές, κινηματογραφικές ταινίες. Το 1963 αρχίζει τα ταξίδια της στην επαρχία για επιτόπιες καταγραφές και συγκέντρωση μουσικού υλικού για το προσωπικό της αρχείο με δικά της μηχανήματα.

Το 1971 παραιτείται από την Ραδιοφωνία. Την ίδια χρονιά-σταθμό αποδέχεται την πρόσκληση του Διονύση Σαββόπουλου και πρωτοεμφανίζεται στο νεανικό και αντιχουντικό Ροντέο, δίνοντας μια μεγάλη έκτοτε στροφή στη σχέση των νέων με την παραδοσιακή μουσική. Τις σημαντικές αυτές εμφανίσεις ακολουθεί η συμμετοχή στο Φεστιβάλ Μπαχ στο Λονδίνο, οργανωμένο από τη Λίλα Λαλάντη. Η λαμπρή καλλιτεχνική καριέρα της Δόμνας Σαμίου έχει ξεκινήσει θριαμβευτικά. «Πέρασε η ντροπή που είχαν για το δημοτικό τραγούδι», όπως δηλώνει σε συνέντευξή της η ίδια.

Το 1974 αρχίζει η συνεργασία με την Columbia και οι αλλεπάλληλες εκδόσεις LP. Το 1976-77 με σκηνοθέτες τον Φώτο Λαμπρινό και τον Ανδρέα Θωμόπουλο γυρίζουν στην ελληνική επαρχία είκοσι επεισόδια για την εκπομπή της ΕΡΤ «Μουσικό οδοιπορικό».

Το 1981 ιδρύεται ο Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής – Δόμνα Σαμίου με σκοπό την διάσωση και προβολή της παραδοσιακής μουσικής και κυρίως την έκδοση δίσκων και τη διοργάνωση εκδηλώσεων με αυστηρές επιστημονικές και ποιοτικές προδιαγραφές, μακρυά από τις απαιτήσεις των εμπορικών εταιριών. Συνέχεια

Μνήμη Ειρήνης Γ. Χάλκου (1919 – 2012)

Για τη μνήμη της Ειρήνης Χάλκου,
μιας γυναίκας – αστείρευτης πηγής ποιητικής δημιουργίας,
που χάρηκε και πόνεσε,
και τραγούδησε και μοιρολόγησε,
και γέλασε και έκλαψε•
έ ζ η σ ε . . .

Απόσπασμα από χειρόγραφο τραγούδι της Ειρήνης Χάλκου, κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου της "Σαν παραμύθι" (αναδημοσίευση από το μπλογκ "Κορωνίδα Νάξου").

Καλό σου ταξίδι,  Χ α λ κ ο ρ ή ν η . . .
Μα θα ‘χεις πολλούς που θα σε καλοδεχθούν
και απέκειο θα παρεάζετε ωραία…

Αλλόφωνα του Αιγαίου…

Image

«Θάλασσα ηχήεσσα» το Αιγαίο, όπως τη χαρακτηρίζει ο Όμηρος στην Ιλιάδα του, θάλασσα αφρισμένη και θορυβώδης,  που οι ήχοι και οι φωνές των ανθρώπων που τη διαπλέουν, την αγριεύουν  και της μεταδίδουν τις ιστορίες, τα βιώματα και τις επιθυμίες τους.

Το Αιγαίο, ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, τον Βορρά και τον Νότο, γαληνεύει και διατηρεί μιαν αρμονία, που σκλαβώνει, επηρεάζει και διαμορφώνει τη ζωή και τον χαρακτήρα όσων έρχονται σ’ επαφή μαζί του. Και —πώς όχι;— τα στολίδια του, τα νησιά του, δέχονται τα κύματα και την αύρα του, δέχονται όμως, και αφομοιώνουν, όσους και ό,τι μεταφέρει…

Αυτήν την αύρα, που μεταφέρει τις φωνές τόσων διαφορετικών ανθρώπων και πολιτισμών, θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε μέσα από την εκπομπή «Αλλόφωνα του Αιγαίου», κάθε Κυριακή, 2:00-4:00 το μεσημέρι στο ιντερνετικό ραδιόφωνο Ράδιο Αποσπερίτης, γιατί κάθε γωνιά του Αιγαίου έχει τη δική της φωνή, που τη διαφοροποιεί από τις άλλες που βρίσκονται δίπλα της, συνδιαμορφώνει όμως αυτό το πανέμορφο πολιτισμικό μωσαϊκό…

Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη: Συνέντευξη στον Στ. Σπηλιάκο

Αναδημοσίευση από το μπλογκ του Σταύρου Σπηλιάκου, «Χορομπαλ(λ)όματα».

Από το βιβλίο: Σταύρος Χ. Σπηλιάκος. Παιχνίδια & Παιχνιδιατόροι (όργανα κι οργανοπαίχτες) του Χορού στη Νάξο, εκδ. Αντ. Αναγνώστου, Αθήνα 2003, σ.σ. 192-199.

Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη. Από τον δίσκο "Αθάνατα νησιώτικα Νο2".

Γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1931 στην Κεραμωτή της Νάξου. Από πολύ μικρό παιδί κάθε καλοκαίρι πήγαινε με τους γονείς της στο χωριό της μητέρας της, την Κεραμωτή, ενώ μόνιμη διαμονή είχε στην Αθήνα. Στην Αθήνα έμενε στα Κάτω Πατήσια, στα Τουρκοβούνια, στον Άγιο Θωμά στην Άνω Κυψέλη. Αυτά συνέβαιναν πριν τον Πόλεμο.

Αφού έπιασε ο Πόλεμος πήγανε οικογενειακώς στην Κεραμωτή. Με την άφιξη των Ιταλών στο νησί έφυγαν και πήγαν στον Κινίδαρο, το Γλινάδο, τη Χώρα και με την απελευθέρωση από τους Γερμανούς εγκαταστάθηκαν στο χωριό του πατέρα της, τον Κινίδαρο. Σαν κοπελίτσα πήγε στην Αθήνα. Πήγε πάλι κάτω, ξαναήρθε, πήγαινε, ξαναρχότανε.

Σχολείο δεν πήγε. Τον καιρό που ήτανε στην Κυψέλη, ήτανε μικρή, αλλά ο πατέρας της είχε μανία, με όλη την ταλαιπωρία του ήθελε να μάθει γράμματα και την είχε βάλει σ’ ένα ιδιωτικό σχολείο, στην Άνω Κυψέλη στου Καρούση. Εκεί ό,τι έμαθε. Πήγε μέχρι τη Β’ τάξη. Μετά, το 1940, έφυγε με την οικογένειά της για τη Νάξο. Επιστρατεύτηκαν όλοι οι άντρες για τον πόλεμο. Μείνανε οι γέροι κι οι γυναίκες στα χωριά. Δεν είχε πέσει ακόμα η πείνα και πήγε στην Κεραμωτή στη Γ’ τάξη.

Από τότε που θυμάται ο πατέρας της έπαιζε βιολί. Ήτανε η δουλειά του. Δούλευε τότε την ημέρα εργάτης και τις “καλές μέρες” δούλευε και σε μαγαζί ή σε γάμους ή γιορτές.

– Τραγούδαγες από μικρή;
Πολλές φορές, όταν τραγούδαγα μικρή μόνη μου, χόρευα και πολλές φορές μου ‘ρχότανε κλάμα σ’ ορισμένα τραγούδια, έτσι όπως τα λαϊκά, ου, ου… συγκινιόμουνα πάρα πολύ. Το τραγούδαγα μόνη μου και δεν μ’ ένοιαζε άμα μ’ ακούγανε. Δεν τραγούδαγα για να μ’ ακούσουνε. Τραγούδαγα γιατί το τράβαγ’ η ψυχή μου. Μου άρεσε αυτό το πράγμα τότε.

Οι γονείς της, Μαρία Φυρογένη & Μιχάλης Κονιτόπουλος (Μωρό).

– Σ’ έπαιρνε κοντά στις δουλειές του;
Όταν ήμουνα μικρό και τύχαινε να τους έχουνε καλέσει, γιατί τότε θυμάμαι οι γάμοι γινόντουσαν μες στο σπίτι, και μ’ έπαιρνε. Ήτανε ο θείος μου, ο Φλώριος, αδελφός του πατέρα μου, πού ‘παιζε σαντούρι, αδερφός του πατέρα μου, ο θείος μου ο Δημήτρης ο Φυρογένης στο λαούτο, αδερφός της μάνας μου κι ήτανε και κάποιος άλλος, Αυγουστής, ο μπάρμπας μου γιατί όλοι από την οικογένεια του μπαμπά μου, όλοι ξέρανε να τραγουδήσουνε και να παίξουνε, να το πιάσουνε το όργανο και να το παίξουνε και χωρίς να ‘χουνε και μάθει, ας πούμε. Και στο χορό ήτανε το κάτι άλλο η οικογένεια αυτή. Και τα παιδιά τους όλοι, όλοι. Και μ’ έπαιρνε μαζί. Ήμουνα πολύ γουστόζικο παιδί και τόσο μικρό και δεν εντρεπόμουνα κι όλα. Με κάνανε τέτοιο γούστο κι οι θείοι μου κι ο μπαμπάς μου και με βάνανε να χορέψω. Μ’ έπαιρνε πάντα μαζί του.

Συνέχεια

Οι εμπορικά Ανώνυμοι – ΕΠΩΝΥΜΟΙ της ψυχής μας
Αναγνώριση και Τιμή σ’ αυτούς που “φύλαξαν Θερμοπύλες” στα χωριά μας

______________________________________

Από το μπλογκ «Χορομπαλ(λ)όματα»
του Δρ. Χορολογίας του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού, κ. Σταύρου Σπηλιάκου,
ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΚΑΡΠΟΝΤΙΝΗΣ (Κινιδαριώτης Βιολάτορας)

______________________________________

Δεν είναι δυνατόν κάποιος να καταγράψει το μουσικό και χορευτικό βίο των Κινιδαριωτών και να αγνοήσει ή στην καλύτερη περίπτωση να αχνογράψει την παρουσία του λαϊκού πρακτικού οργανοπαίκτη Μανούσου Καρποντίνη του Κοκκινογιάννη. Του οργανοπαίχτη, που έπαιξε και παίζει για τους Κινιδαριώτες, και όχι μόνο, για τους χωριανούς του που ήταν απαιτητικοί γλεντιστές, ενός χωριού που οι κάτοικοί του «κατάγονται από φυλή οργανοπαιχτών».

Πόσους δεν πάντρεψε με το βιολί του, πόσους δεν γλέντισε στα βαφτίσια των παιδιών τους, πόσα χρόνια δεν συνόδεψε τους Φουστανελάδες, πόσους δεν μεράκλωσε στα μαγαζιά του χωριού, σε πόσα σπίτια δεν γλέντισε τις φιλικές και συγγενικές παρέες, πόσα κοπέλια και κοπελούδια δεν «έβγαλε» στο δημόσιο χορό, σε πόσα δεν φανέρωσε τον έρωτά τους με τα δίστιχα στον Μπάλλο, πόσους ξενικούς δεν «χρόνισε» στο χορό τους, σε πόσα κοπέλια νεόβγαλτα σαν οργανοπαίχτες δεν συμπαραστάθηκε τακιμιάζοντας μ’ αυτά ή παραχωρώντας τη θέση του;

Συνέχεια